«تتر دارم، پول نقد لازم دارم، ولی نمی خواهم بفروشم.» این جمله را ماهی چند بار می شنویم و دقیقا همان چیزی است که آدم ها را به جست وجوی وام ارز دیجیتال می رساند.
خبر خوب اینکه چنین چیزی وجود دارد. خبر بدتر اینکه اسمش وام است ولی رفتارش شبیه وام بانکی نیست، و همین سوءتفاهم گران ترین بخش ماجراست.
این وام نیست، قرض با وثیقه است
در وام بانکی، اعتبار شما سنجیده می شود و بر اساس آن پول می گیرید. اینجا هیچ کس شما را نمی سنجد. شما دارایی می گذارید و کمتر از ارزش آن پول می گیرید. اگر ارزش وثیقه پایین برود، بخشی از آن بدون هماهنگی با شما فروخته می شود تا بدهی جمع شود.
پس این ابزار برای کسی است که پول ندارد ولی دارایی دارد و نمی خواهد بفروشد. برای کسی که نه پول دارد و نه دارایی، هیچ چیزی در این بازار وجود ندارد.
دو بازار که به اشتباه یک اسم دارند
وقتی در فارسی دنبال وام ارز دیجیتال می گردید، نتایج دو چیز کاملا متفاوت را با هم قاطی کرده اند.
پروتکل های دیفای. قراردادهای هوشمندی مثل آوه و کامپاند که روی زنجیره اجرا می شوند. وثیقه رمزارز است و چیزی که می گیرید هم رمزارز یا استیبل کوین. هیچ کس شما را نمی شناسد، هیچ فرمی پر نمی کنید و هیچ کس هم قرار نیست وقتی مشکلی پیش آمد جوابتان را بدهد. اگر ساختارش را نمی شناسید، آوه و نحوه کار آن ساده ترین نقطه شروع است.
میز وام صرافی های ایرانی. اینجا صرافی رمزارز شما را به عنوان وثیقه قفل می کند و ریال می دهد. طرف مقابل یک شرکت است، نه یک قرارداد هوشمند. یعنی پشتیبانی دارد، اما ریسک طرف مقابل هم دارد.
تفاوت این دو، تفاوت جنس ریسک است: در حالت اول ریسک شما کد است و در حالت دوم ریسک شما شرکت. هیچ کدام بی ریسک نیست و کسی که می گوید هست، چیزی می فروشد. اگر این تقسیم بندی برایتان تازه است، مقایسه صرافی متمرکز و غیرمتمرکز همین مرز را از زاویه معامله توضیح می دهد.
عددی که همه چیز به آن برمی گردد
در پروتکل های دیفای، هر موقعیت وام یک شاخص سلامت دارد. آوه در مستندات ضریب سلامت و لیکوئید شدن فرمولش را صریح نوشته: ارزش کل وثیقه ضرب در آستانه لیکوئید شدن، تقسیم بر ارزش کل بدهی. اگر این عدد زیر یک برود، موقعیت شما قابل لیکوئید شدن است.
در همان مستندات مثال روشنی هست: اگر ده هزار دلار اتریوم با آستانه هشتاد درصد بگذارید و شش هزار دلار قرض بگیرید، ضریب سلامتتان ۱.۳۳ است. عدد بالاتر یعنی فاصله بیشتر تا لبه پرتگاه.
و نکته ای که مستندات هم می گوید و بیشتر کاربران نادیده می گیرند: عدد امنی وجود ندارد که برای همه جواب بدهد. ضریب سلامت ۱.۵ روی وثیقه استیبل کوین با ضریب ۱.۵ روی وثیقه یک آلت کوین پرنوسان اصلا یک چیز نیستند.
لیکوئید شدن چطور اتفاق می افتد
هیچ کس به شما زنگ نمی زند. قیمت وثیقه می افتد، ضریب سلامت زیر یک می رود، و رباتی که کارش همین است بخشی از وثیقه شما را می فروشد و جریمه لیکوئید شدن را هم برمی دارد. تمام ماجرا در چند ثانیه تمام می شود.
بدترین حالت هم قابل پیش بینی است: ریزش های شدید بازار معمولا در ساعت هایی از شبانه روز اتفاق می افتند که ایران خواب است. کسی که موقعیت را با فاصله کم از لبه باز کرده، صبح از خواب بیدار می شود و وثیقه اش نصف شده. این تنها دلیل کافی است که موقعیت را با فاصله زیاد باز کنید، حتی اگر مبلغ کمتری بگیرید.
هزینه واقعی، نه نرخ تبلیغاتی
نرخی که در صفحه اول می بینید کل ماجرا نیست. قبل از تصمیم، این اقلام را کنار هم بگذارید:
- نرخ بهره، که در دیفای شناور است و با میزان استفاده از استخر بالا و پایین می رود؛ نرخی که امروز دیدید قرارداد نیست.
- کارمزد شبکه برای هر عملیات: واریز وثیقه، برداشت وام، بازپرداخت، آزادسازی وثیقه. روی مبالغ کوچک، همین اقلام کل صرفه را می خورند.
- جریمه لیکوئید شدن، که بخشی از وثیقه است و به لیکوئیدکننده می رسد.
- و هزینه ای که هیچ جا نوشته نمی شود: هزینه فرصت. اگر همان دارایی را می فروختید و بعدا ارزان تر می خریدید، وضعیتتان بهتر بود یا بدتر؟
«وام بدون وثیقه» یکی از پرجست وجوترین چیزهایی است که وجود ندارد
عبارت وام ارز دیجیتال بدون وثیقه یکی از پرتکرارترین جست وجوهای این حوزه است. پاسخ کوتاه: در بازار رمزارز چنین چیزی وجود ندارد، چون کسی هویت و اعتبار شما را نمی شناسد که بتواند رویش ریسک کند.
تنها چیزی که به آن نزدیک است، وام آنی داخل یک تراکنش است که در همان تراکنش هم بازپرداخت می شود؛ ابزاری برای برنامه نویس ها، نه برای کسی که پول نقد لازم دارد. هر سایتی که به کاربر عادی وام رمزارزی بدون وثیقه پیشنهاد بدهد، یا مقدمه یک کلاهبرداری است یا در واقع دارد چیز دیگری می فروشد.
متغیر ایران
سه چیز این محاسبه را برای کاربر ایرانی عوض می کند.
اول، دسترسی. رابط کاربری بیشتر پروتکل های بزرگ دیفای برای آی پی ایران محدود است. خود قرارداد هوشمند روی زنجیره است و کسی جلویش را نمی گیرد، اما راه رسیدن به آن برای شما همیشه یک لایه دردسر اضافه دارد.
دوم، اختلال اینترنت. مدیریت یک موقعیت وام دار یعنی توانایی واکنش سریع؛ اضافه کردن وثیقه یا بازپرداخت بخشی از بدهی در همان ساعتی که بازار می ریزد. روزی که شبکه قطع است، شما این توانایی را ندارید و ربات لیکوئیدکننده دارد.
سوم، چیزی که سمت ریالی ماجرا می گذرد. هدف اکثر این وام ها رسیدن به نقدینگی ریالی است، و آن سمت هم زمان و کارمزد و محدودیت خودش را دارد. تجربه سفارش هایی که در پلتفرم دیجی دلار ثبت می شود این را نشان می دهد که برای مبالغ متوسط و نیاز کوتاه مدت، فروش مستقیم بخشی از دارایی و بازخرید آن، ساده تر و کم ریسک تر از باز کردن موقعیت وام تمام می شود. برای همین است که مسیرهایی مثل نقد کردن سریع ووچر برای بسیاری از کاربران جواب عملی تری بوده اند.
پس بالاخره بگیریم یا نه
موضع من: اگر نیاز نقدی تان کوتاه مدت و مشخص است و می دانید دقیقا چه زمانی بازپرداخت می کنید، این ابزار منطقی است. اگر می خواهید با پول وام دوباره رمزارز بخرید، یعنی دارید با اهرم بازی می کنید و فقط اسمش را وام گذاشته اید؛ اینجا احتمال از دست دادن وثیقه جدی است.
و اگر دارایی تان همان مقداری است که برای مصرف روزمره لازم دارید، اصلا وثیقه اش نکنید. جزئیات بیشتر این تصمیم برای دارندگان تتر در وام با وثیقه تتر و منطق سودش در وام دهی دیفای با تتر باز شده است.
سوال های پرتکرار درباره وام ارز دیجیتال
بهترین پلتفرم های وام دهی در ایران کدامند؟
پاسخ به اسم برنمی گردد، به چهار عدد برمی گردد: حداکثر نسبت وام به وثیقه، آستانه لیکوئید شدن، نرخ و مجموع کارمزدها، و اینکه بازپرداخت و آزادسازی وثیقه چقدر طول می کشد. پلتفرمی که نرخ جذاب تری دارد ولی آستانه لیکوئید شدنش سخت گیرانه تر است، در عمل گران تر تمام می شود.
وام ارز دیجیتال چه مزیتی برای تامین نقدینگی دارد؟
مزیت اصلی اش یکی است و بقیه حاشیه اند: دارایی تان را نمی فروشید، پس اگر قیمت بالا رفت هنوز مالک آن هستید. دو مزیت فرعی هم دارد؛ نیازی به فرآیند اعتبارسنجی ندارد و در دیفای در چند دقیقه انجام می شود. در مقابل، ریسکی می پذیرید که فروش ساده هرگز ندارد.
وام ارز دیجیتال بدون وثیقه واقعا وجود دارد؟
برای کاربر عادی، نه. کل مدل این بازار روی وثیقه بنا شده، چون هیچ سیستم اعتبارسنجی ای پشت آن نیست. تنها استثنا وام آنی درون یک تراکنش است که ابزار توسعه دهنده هاست و به درد تامین نقدینگی شخصی نمی خورد.
اگر وثیقه ام لیکوئید شود چه اتفاقی می افتد؟
بخشی از وثیقه فروخته می شود تا بدهی به سطح امن برگردد و جریمه لیکوئید شدن هم از همان وثیقه کسر می شود. باقی مانده مال شماست و بدهی جدیدی هم برایتان نمی ماند. یعنی خانه خرابی به معنای بانکی اش رخ نمی دهد، ولی دارایی را در بدترین قیمت ممکن از دست داده اید.
