موقعیت آشناست: تتر دارید، به تومان احتیاج دارید، ولی نمی خواهید بفروشید. یا چون فکر می کنید دلار بالاتر می رود، یا چون این پول برای هدف مشخصی کنار گذاشته شده.
اینجاست که بحث وام با وثیقه رمزارز پیش می آید. ایده اش جذاب است: دارایی را نگه دار، پولش را قرض بگیر.
و مثل بیشتر ایده های جذاب مالی، جزئیاتش همان جایی است که آدم ها ضرر می کنند.
اول بدانید در کدام حالت هستید
سه کار متفاوت وجود دارد که همه شان را «وام دهی با تتر» می نامند و ریسکشان اصلا یکی نیست.
حالت اول: تتر را سپرده می گذارید و سود می گیرید. اینجا شما وام دهنده اید. ریسکتان نوسان قیمت نیست، خود پلتفرم است: باگ قرارداد هوشمند، ورشکستگی شرکت، یا مسدود شدن برداشت.
حالت دوم: دارایی پرنوسان می گذارید و تتر قرض می گیرید. رایج ترین حالت. کسی که بیت کوینش را نمی خواهد بفروشد، آن را وثیقه می گذارد و تتر می گیرد. ریسک اینجا افت قیمت وثیقه است.
حالت سوم: تتر می گذارید و دارایی پرنوسان قرض می گیرید. و اینجا نکته ای هست که تقریبا همه راهنماهای فارسی اشتباه می نویسند.
معمولا نوشته می شود «چون وثیقه شما تتر است و قیمتش ثابت می ماند، از نوسان در امان اید». این حرف غلط است. وقتی وثیقه ثابت است اما بدهی شما پرنوسان، بالا رفتن قیمت دارایی قرض گرفته شده دقیقا همان اثری را دارد که پایین آمدن وثیقه دارد: نسبت بدهی به وثیقه خراب می شود و شما نقد می شوید. ثابت بودن یک طرف معامله وقتی طرف دیگر می رقصد، امنیت نمی آورد.
نقد شدن وثیقه: مکانیزمی که باید قبل از هر چیز بفهمید
در این پروتکل ها شما همیشه بیشتر از آنچه قرض می گیرید وثیقه می گذارید. این وثیقه مازاد، حاشیه امنی است که تا حدی از افت قیمت محافظت می کند و نه بیشتر.
هر پروتکلی برای وضعیت شما عددی حساب می کند. در Aave به آن ضریب سلامت می گویند: ارزش وثیقه ضربدر آستانه نقد شدن، تقسیم بر ارزش بدهی. تا وقتی این عدد بالای یک است، وضعیت شما سالم است. پایین که بیاید، هر کسی می تواند بدهی شما را بپردازد و به جایش وثیقه تان را با یک پاداش بردارد. مستندات این محاسبه روی وبگاه رسمی Aave در دسترس است.
آن «پاداش» را خوب بخوانید. یعنی وقتی نقد می شوید، فقط بدهی تان تسویه نمی شود؛ چیزی هم بابت زحمت به کسی که نقدتان کرده می دهید. نقد شدن رایگان نیست، از جیب شما در می آید.
و این فرآیند خودکار است. نه اخطاری، نه تماسی، نه فرصتی برای توضیح. اگر ساعت سه بامداد بازار ریخت، شما خواب بودید و نقد شدید.
حالا بخش ایران
تمام آنچه بالا خواندید درست است و برای کاربر ایرانی، بخش بزرگی از آن عملی نیست. این را کمتر جایی می نویسند و به همین دلیل اینجا صریح می نویسیم.
- پلتفرم های متمرکز وام دهی به شما سرویس نمی دهند. همه شان احراز هویت با مدارک کشورهای مشخص می خواهند و ایران در آن فهرست نیست. تلاش برای عبور از این مرحله با مدارک دیگری، بهترین راه از دست دادن کل موجودی است.
- پروتکل های غیرمتمرکز خودشان کسی را نمی شناسند، ولی راه رسیدن به آنها شناسایی می شود. رابط کاربری وب سایت، سرویس دهنده کیف پول و ارائه دهنده اتصال به شبکه، هر سه می توانند دسترسی را ببندند. قرارداد هوشمند بی طرف است؛ لایه های بالای آن نه.
- قطعی اینترنت با موقعیت اهرمی جمع نمی شود. وقتی وثیقه گذاشته اید، باید بتوانید هر لحظه وثیقه اضافه کنید یا بدهی را کم کنید. اگر در دوره اختلال دسترسی نداشته باشید، تماشاچی نقد شدن خودتان هستید.
یک درس تاریخی هم هست که ارزش تکرار دارد: چند پلتفرم متمرکز بزرگ که سود جذاب روی سپرده استیبل کوین می دادند، در دوره ریزش بازار ورشکسته شدند و سپرده گذارانشان ماه ها و سال ها به پولشان دسترسی نداشتند. آن سودها بی دلیل بالا نبودند؛ قیمت ریسکی بودند که کسی نخوانده بود.
گزینه داخلی و آنچه باید بپرسید
بعضی پلتفرم های داخلی سرویسی ارائه می دهند که در آن رمزارز شما وثیقه می شود و اعتبار یا وام ریالی می گیرید. این مسیر برای کاربر ایرانی عملی تر است، چون هم پرداخت ریالی است و هم پشتیبانی فارسی دارد.
قبل از استفاده، چهار سوال را بپرسید و جواب مکتوبش را بگیرید:
- وثیقه در کیف پول چه کسی نگه داشته می شود و آیا در همان مدت جای دیگری به کار گرفته می شود؟
- نقد شدن دقیقا در چه نسبتی اتفاق می افتد و پیش از آن چه اخطاری داده می شود؟
- هزینه کل چقدر است، با احتساب کارمزد و اختلاف نرخ، نه فقط نرخ اعلامی؟
- اگر زودتر از موعد تسویه کنید، جریمه ای هست؟
سرویس دیجی دلار خرید و فروش است، نه وام دهی؛ ما چنین محصولی نداریم و به همین دلیل هم اینجا چیزی به شما نمی فروشیم. اگر هدفتان نقد کردن است، فروش تتر با نرخ لحظه ای ساده ترین راه است و راهنمای تبدیل تتر به تومان و دلار مسیرش را قدم به قدم توضیح داده.
موضع ما
برای اکثر کسانی که این متن را می خوانند، وام گرفتن با وثیقه رمزارز نمی ارزد.
دلیلش ساده است: شما وام می گیرید تا مجبور به فروش نشوید، ولی اگر بازار خلاف انتظارتان حرکت کند، دقیقا در بدترین قیمت ممکن و بدون اختیار خودتان فروخته می شوید. یعنی همان کاری که می خواستید نکنید، بدتر انجام می شود.
فروش بخشی از دارایی، خسته کننده تر است و تقریبا همیشه ارزان تر تمام می شود. اگر باز هم سراغ وثیقه گذاری رفتید، خیلی کمتر از سقف مجاز قرض بگیرید؛ نصف سقف، حاشیه امنی می سازد که یک شب بد را دوام بیاورد.
و اگر انگیزه تان از این کار کسب سود روی تتر است نه رفع نیاز نقدی، اول ریسک خود تتر را بخوانید. سود گرفتن روی دارایی ای که ریسک ناشرش را نسنجیده اید، دو ریسک روی هم است نه یکی. توضیح پایه ای تر کاربردهای وام دهی هم در کاربرد تتر در پلتفرم های وام دهی آمده.
سوال های پرتکرار
وام ارز دیجیتال چطور کار می کند؟
رمزارزتان را به عنوان وثیقه قفل می کنید و در ازایش مبلغی کمتر از ارزش آن قرض می گیرید. بررسی اعتبار و ضامن ندارد، چون خود وثیقه نقش ضامن را بازی می کند. اگر ارزش وثیقه نسبت به بدهی زیادی کم شود، به صورت خودکار نقد می شود.
آیا با تتر می شود وام گرفت؟
بله، تتر هم می تواند وثیقه باشد و هم دارایی قرض گرفته شده. اما اگر وثیقه تان تتر است و چیز پرنوسانی قرض می گیرید، خیال نکنید در امان اید؛ نوسان طرف بدهی همان اندازه خطرناک است.
آیا کاربران ایرانی به این پلتفرم ها دسترسی دارند؟
به پلتفرم های متمرکز خارجی عملا نه، چون احراز هویتشان مدارک کشورهای دیگری می خواهد. پروتکل های غیرمتمرکز از نظر فنی باز هستند، ولی رابط کاربری و سرویس های جانبی می توانند دسترسی را ببندند و در قطعی اینترنت شما بی دفاع می مانید. گزینه عملی تر، سرویس های داخلی است.
سود سپرده گذاری تتر تضمینی است؟
هیچ کجا. نرخ ها شناور و تابع عرضه و تقاضا هستند و مهم تر از نرخ، احتمال برنگشتن اصل پول است. هر جا سود بالای تضمینی روی استیبل کوین دیدید، همان جا بیشترین ریسک است.
حرف آخر
وام با وثیقه رمزارز ابزار بدی نیست؛ ابزاری است که برای بازاری طراحی شده که شما در آن زندگی نمی کنید.
اگر به تومان نیاز دارید، بفروشید. اگر حتما می خواهید وثیقه بگذارید، کم قرض بگیرید و فرض را بر این بگذارید که دقیقا شبی که دسترسی ندارید، بازار حرکت می کند.
