هر بار که قیمت بیت کوین تکان می خورد، یک نمودار در فارسی دست به دست می شود که یک خط صاف رو به بالا دارد و روی آن نوشته شده «مدل استاک تو فلو». کاربر می پرسد این عدد از کجا آمده و آیا می شود رویش حساب کرد.
جواب دو تکه دارد. تکه اول اینکه این مدل واقعا یک منطق دارد و مزخرف نیست. تکه دوم اینکه آن منطق یک سوراخ بزرگ دارد و آن سوراخ همان چیزی است که هیچ کس در آن نمودارها نشان نمی دهد.
استاک تو فلو چه چیزی را اندازه می گیرد
نسبت موجودی به تولید سالانه. همین. اگر از یک کالا صد واحد در دنیا باشد و سالی یک واحد تازه تولید شود، نسبت استاک تو فلو آن صد است. هر چه این عدد بزرگ تر باشد، آن کالا کمیاب تر است.
این معیار را سال ها برای طلا به کار می بردند. ایده ای که در دنیای کریپتو مطرح شد این بود: بیت کوین هم عرضه اش از قبل تعیین شده، پس می شود همان نسبت را برایش حساب کرد و از روی آن به ارزش رسید.
و برخلاف طلا، در بیت کوین این عدد قابل محاسبه دقیق است. طبق مستندات عرضه کنترل شده بیت کوین پاداش هر بلاک هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریبا هر چهار سال، نصف می شود و سقف کل هم کمی زیر ۲۱ میلیون واحد است. پس تولید سالانه در آینده معلوم است؛ چیزی برای حدس زدن نمانده.
تحلیل گر با آن چه می کند
روش کار ساده است و همین سادگی جذابش می کند. نسبت استاک تو فلو را در گذشته حساب می کنند، کنار قیمت همان دوره می گذارند، یک رابطه ریاضی بین این دو برازش می کنند، و بعد چون نسبت آینده معلوم است، رابطه را به جلو ادامه می دهند.
نتیجه یک خط پلکانی می شود که بعد از هر هاوینگ یک پله بالا می پرد. تصویر قانع کننده ای است. مشکل اینجاست که قانع کنندگی تصویر ربطی به درستی مدل ندارد.
سه ایرادی که باید بدانید
اینها انتقادهای من نیستند؛ ایرادهای شناخته شده ای هستند که هر کسی که با مدل های آماری کار کرده می شناسد.
- مدل فقط طرف عرضه را می بیند. کمیابی به تنهایی قیمت نمی سازد. یک کالای کاملا کمیاب که هیچ کس نخواهدش، قیمت ندارد. تقاضا در این مدل اصلا متغیر نیست و همین یک جمله بزرگ ترین ضعفش است.
- تعداد نمونه ها انگشت شمار است. از شروع بیت کوین تا امروز فقط چند هاوینگ رخ داده. برازش کردن یک رابطه به چند نقطه و بعد تعمیم دادنش به دهه های آینده، کاری است که در هیچ رشته ای قابل دفاع نیست.
- هر دو سری زمانی رو به بالا هستند. وقتی دو متغیر هر دو در طول زمان صعودی باشند، رابطه ای که بین آنها پیدا می کنید ممکن است صرفا انعکاس گذر زمان باشد، نه یک رابطه علی. این دام کلاسیک همبستگی کاذب است.
موضع من: استاک تو فلو یک چارچوب خوب برای فهمیدن ساختار عرضه بیت کوین است و یک ابزار بد برای پیش بینی قیمت. اولی را نگه دارید، دومی را دور بیندازید.
پس چرا هنوز همه جا هست
چون یک عدد به آدم می دهد. آدم ها با «نمی دانم» راحت نیستند و مدلی که یک خط قطعی می کشد، از تحلیلی که می گوید «بستگی دارد» همیشه بیشتر خوانده می شود.
و یک دلیل کم گفته تر هم دارد: بعضی ها از این نمودار برای فروختن چیزی استفاده می کنند. وقتی یک تصویر می گوید قیمت بالاجبار بالا می رود، تصمیم گیری خریدار راحت تر می شود. حواستان باشد چه کسی نمودار را نشانتان می دهد.
عوامل واقعی که سمت تقاضا را تکان می دهند جای دیگری بررسی شده اند؛ آنچه واقعا قیمت بیت کوین را حرکت می دهد و دوره های چهار ساله و آنچه از آنها می ماند دو زاویه متفاوت به همین ماجرا هستند.
به جای پیش بینی، چه چیزی به درد می خورد
سه چیز، و هیچ کدام عدد آینده نمی دهند:
- ساختار عرضه، که استاک تو فلو دقیقا همان را توضیح می دهد و توضیح خوبی هم می دهد.
- وضعیت تقاضا؛ اینکه پول تازه از کجا می آید و آیا جریانش ادامه دارد. ورود سرمایه نهادی و اثرش یکی از همین جریان هاست.
- و رفتار خودتان؛ اینکه در ریزش چه می کنید، که تعیین کننده تر از هر مدلی است. روانشناسی بازار بیت کوین این تکه را باز کرده.
و یک نکته که فقط برای ما موضوعیت دارد
وقتی نمودار بیت کوین را به تومان نگاه می کنید، دو چیز همزمان در حال حرکت است: قیمت جهانی بیت کوین و ارزش ریال. یک نمودار صعودی تومانی می تواند اصلا به بیت کوین ربط نداشته باشد.
این باعث می شود مدل هایی مثل استاک تو فلو برای کاربر ایرانی حتی کم فایده تر باشند، چون اصلا درباره ریال حرفی نمی زنند. اگر می خواهید عملکرد سرمایه گذاری تان را بسنجید، آن را دلاری بسنجید و بعد جداگانه ببینید ریال چه کرده. مقایسه بین دو مسیر خرید هم در بیت کوین به عنوان پناهگاه در بحران بررسی شده است.
عدد لحظه ای همیشه در نرخ روز بیت کوین در دیجی دلار هست و اگر مسیر پرداخت ارزی برایتان مهم تر از خود دارایی است، پرداخت ارزی با یو ووچر بدون حساب بانکی بحث جداگانه ای است.
سوال های پرتکرار
استاک تو فلو به فارسی یعنی چه؟
نسبت موجودی به جریان. موجودی یعنی کل مقداری که تا امروز وجود دارد و جریان یعنی مقداری که در یک سال به آن اضافه می شود. عدد بزرگ تر یعنی کالا کمیاب تر.
این مدل بعد از هر هاوینگ چه می گوید؟
می گوید چون تولید تازه نصف شده، نسبت کمیابی دو برابر می شود و ارزش مدل هم پله ای بالا می رود. این نتیجه مستقیم فرمول است، نه مشاهده ای از بازار؛ مدل حتی اگر تقاضا نصف شود همین را می گوید.
می شود روی مدل استاک تو فلو سرمایه گذاری کرد؟
ما توصیه سرمایه گذاری نمی دهیم، ولی جواب فنی روشن است: هیچ مدلی که تقاضا را ثابت فرض می کند نباید تنها مبنای تصمیم باشد. از آن به عنوان یکی از چند ورودی استفاده کنید، نه به عنوان جواب.
چرا تحلیل گران مختلف عددهای متفاوتی می دهند؟
چون هر کدام رابطه ریاضی متفاوتی برازش می کنند و بازه زمانی متفاوتی را مبنا می گیرند. تغییر کوچکی در این دو انتخاب، خروجی را چند برابر جابه جا می کند. اختلاف بین پیش بینی ها بیشتر از آنکه اختلاف نظر باشد، اختلاف در تنظیمات است.
پس بالاخره چه
استاک تو فلو به شما می گوید عرضه بیت کوین چطور کار می کند و این دانستنی ارزشمندی است. چیزی که به شما نمی گوید، و هیچ وقت هم نمی توانست بگوید، این است که فردا چند نفر می خواهند بخرند.
هر مدلی که نصف معادله را نادیده بگیرد، در دوره هایی درست به نظر می رسد و در دوره هایی نه. مشکل وقتی جدی می شود که کسی تصمیم مالی اش را روی نصف معادله بنا کند.
