دارایی امن، در معنای فنی کلمه، چیزی است که وقتی بقیه بازار می ریزد بالا می رود یا دست کم سر جایش می ماند. طلا، اوراق دولتی، فرانک سوئیس.
با این تعریف، بیت کوین دارایی امن نیست. و هر متنی که با تکیه بر رشد بلندمدت قیمت خلافش را ثابت می کند، دو چیز متفاوت را قاطی کرده است.
دو ادعای متفاوت که یکی گرفته می شوند
ادعای اول: بیت کوین در ده سال گذشته خیلی رشد کرده. این درست است.
ادعای دوم: بیت کوین در روز بحران از شما محافظت می کند. این ادعای دیگری است و از ادعای اول نتیجه نمی شود.
دارایی امن بودن یعنی همبستگی منفی در لحظه بحران، نه بازده بالا در بلندمدت. سهام شرکت های فناوری هم در بلندمدت رشد کرده اند و هیچ کس آنها را پناهگاه امن نمی نامد.
چرا در روز بد، بیت کوین هم می ریزد
مکانیزمش ساده است و ربطی به کیفیت بیت کوین ندارد.
وقتی یک شوک واقعی می آید، سرمایه گذارها به نقدینگی نیاز پیدا می کنند. برای تامینش چه می فروشند؟ چیزی که سریع نقد می شود و چیزی که رویش سود دارند. بیت کوین معمولا هر دو هست. پس دقیقا در روزی که انتظار دارید بالا برود، جزو اولین چیزهایی است که فروخته می شود.
اضافه کنید که بخش بزرگی از معاملات این بازار با اهرم انجام می شود. افت اولیه، لیکوئید شدن پوزیشن ها را راه می اندازد و آن هم فروش اجباری بیشتری می سازد. این ساختار، دارایی را در بحران بی ثبات تر می کند نه با ثبات تر.
ولی سوال شما احتمالا اصلا این نبوده
اینجا جایی است که تحلیل های ترجمه شده به درد شما نمی خورند.
«بحران اقتصادی» در متن های خارجی یعنی رکود جهانی، سقوط بازار سهام، شوک نرخ بهره. بحرانی که کاربر ایرانی با آن زندگی می کند از جنس دیگری است: کاهش تدریجی و مداوم قدرت خرید پول ملی.
اینها دو مسئله متفاوت اند و جوابشان هم متفاوت است. بیت کوین در برابر اولی محافظ خوبی نیست. در برابر دومی، منطق دیگری دارد: دارایی ای که عرضه اش را هیچ کس نمی تواند زیاد کند، در برابر پولی که عرضه اش زیاد می شود، در افق چند ساله برنده است. در کد بیت کوین پاداش هر بلاک هر ۲۱۰ هزار بلاک نصف می شود و این قاعده از روز اول تغییر نکرده.
نمودار تومانی، جایی که اندازه گیری دروغ می گوید
و حالا مهم ترین قسمت این متن، که تقریبا هیچ جا نوشته نمی شود.
وقتی نمودار تومانی بیت کوین را نگاه می کنید، دو متغیر همزمان در حال حرکت اند: قیمت جهانی بیت کوین، و نرخ برابری ریال. خطی که می بینید حاصل ضرب این دو است.
نتیجه اش این است که بیت کوین روی نمودار تومانی تقریبا همیشه موفق به نظر می رسد، حتی در دوره هایی که در بازار جهانی افت کرده. چون در همان دوره نرخ ارز حرکت کرده و افت دلاری را پوشانده است.
این یعنی اگر عملکرد را با نمودار تومانی بسنجید، دارید توانایی بیت کوین را با ضعف ریال اشتباه می گیرید. برای هر قضاوتی، قیمت دلاری را جدا نگاه کنید؛ نرخ رسمی مرجع را بانک مرکزی روزانه منتشر می کند و همین یک مقایسه، بیشتر تحلیل های تومانی را بی اثر می کند.
عکسش هم صادق است و کمتر گفته می شود: در دوره ای که نرخ ارز آرام است، بیت کوین می تواند در بازار جهانی رشد کند و روی نمودار تومانی شما تقریبا بی حرکت بماند.
پس برای چه کاری جواب می دهد
موضع ما روشن است.
بیت کوین برای عبور از یک روز بد بازار ابزار خوبی نیست؛ در آن روز خودش هم می ریزد. برای حفظ قدرت خرید در برابر فرسایش چندساله پول ملی، با افق چند ساله و با بخشی از دارایی که به آن نیاز فوری ندارید، پیشنهاد قابل دفاعی است.
و یک هشدار که به همان اندازه مهم است: بدترین حالت ممکن این است که در کف بازار مجبور به فروش شوید. کسی که کل پس اندازش را اینجا می گذارد، دقیقا همان جایی است که یک هزینه غیرمنتظره او را وادار به فروش در بدترین قیمت می کند. حاشیه نقدی داشتن، بیشتر از انتخاب دارایی اهمیت دارد.
اگر هدف حفظ ارزش امروز است، نه شرط بلندمدت
خیلی ها که سراغ بیت کوین می آیند در واقع دنبال این اند که پولشان دلاری بماند، نه اینکه روی یک دارایی نوسانی شرط ببندند. برای این هدف، ابزار دقیق تری وجود دارد و کدهای ووچر دلاری و کاربرد هرکدام همان است.
خرید و فروش تومانی بیت کوین هم مستقیم است و از بخش معامله بیت کوین انجام می شود. برای نگاه بلندمدت بیت کوین و وابستگی جواب به افق زمانی و برای درک اینکه چرا اعداد پیش بینی را جدی نگیرید سرنوشت پیش بینی های قیمت بیت کوین را ببینید. تصویر جهانی پذیرش هم در پذیرش بیت کوین و آنچه از آزمایش السالوادور ماند آمده.
سوال های پرتکرار
آیا بیت کوین پناهگاه امن است؟
به معنای فنی کلمه نه. پناهگاه امن یعنی دارایی ای که در لحظه ریزش بازار بالا می رود، و بیت کوین در شوک های نقدینگی همراه با دارایی های پرریسک می ریزد. رشد بلندمدت قیمت، این تعریف را برآورده نمی کند.
بیت کوین بهتر است یا طلا؟
برای عبور از یک بحران کوتاه مدت، طلا سابقه بسیار طولانی تری دارد و نوسان کمتری. برای شرط بلندمدت روی دارایی با عرضه محدود و بدون واسطه، بیت کوین ویژگی هایی دارد که طلا ندارد. این دو جایگزین هم نیستند.
آیا بیت کوین از تورم محافظت می کند؟
در افق چند ساله و در برابر فرسایش پول ملی، منطقش قابل دفاع است. در افق کوتاه، نوسان خودش می تواند بیشتر از تورم همان دوره باشد. افق زمانی، تعیین کننده جواب است.
چرا بیت کوین روی نمودار تومانی همیشه رشد کرده؟
چون آن نمودار دو متغیر دارد و یکی شان نرخ ارز است. بخشی از رشدی که می بینید متعلق به بیت کوین نیست، متعلق به تضعیف ریال است. برای سنجیدن عملکرد واقعی، قیمت دلاری را جدا ببینید.
حرف آخر
اگر بیت کوین می خرید که در بحران بعدی سپر شما باشد، احتمالا در آن روز ناامید می شوید. اگر می خرید چون فکر می کنید در ده سال آینده ریال ضعیف تر می شود و عرضه بیت کوین ثابت می ماند، آن یک استدلال است و می شود درباره اش بحث کرد. فرق این دو جمله، فرق یک تصمیم و یک امید است.
