نقش بلاکچین در صنعت بیمه
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
سال ۲۰۱۶ چند شرکت از بزرگ ترین بیمه گران و بیمه گران اتکایی جهان دور یک میز نشستند تا نشان دهند بلاکچین کار صنعتشان را عوض می کند. نام پروژه را گذاشتند بی تری آی. بعدها بیش از بیست شرکت دیگر هم پشتش ایستادند.
شش سال بعد شرکت اعلام ورشکستگی کرد.
تقریبا هر مطلبی که به فارسی درباره بلاکچین در بیمه نوشته شده، همین پروژه را به عنوان نمونه موفق معرفی می کند. اینجا از جای دیگری شروع می کنیم: از اینکه چرا زمین خورد. جواب آن سوال بیشتر از هر فهرست مزایایی به درد کسی می خورد که می خواهد بفهمد این فناوری در بیمه واقعا چه کاری از دستش برمی آید.
بی تری آی در زوریخ ثبت شده بود و اسم های پشتش کم وزن نبودند: زوریخ، سوییس ری، جنرالی، آلیانتس، اسکور، مپفره، آخمیا. سرمایه داشت، اعتبار داشت، و موضوعش هم دقیقا همان چیزی بود که همه می گفتند بلاکچین برایش ساخته شده؛ قرارداد بیمه اتکایی که چند شرکت مستقل باید روی یک نسخه از آن توافق کنند.
در تابستان ۲۰۲۲ نتوانست دور بعدی جذب سرمایه را ببندد و پرونده ورشکستگی تشکیل داد.
حواسمان باشد چه چیزی شکست خورد و چه چیزی نه. فناوری کار می کرد؛ قرارداد اتکایی روی دفتر توزیع شده ثبت شده بود و اجرا شده بود. چیزی که به دست نیامد تقاضا بود.
و این نکته ای است که بیشتر تحلیل ها از کنارش رد می شوند: کنسرسیوم بیمه یک مسئله فنی نیست، یک مسئله رقابتی است. شرکت هایی که سال ها بر سر داده مشتری با هم جنگیده اند، حاضر نمی شوند آن داده را در یک دفتر مشترک بگذارند، حتی اگر رمزنگاری تضمین کند رقیب نمی تواند بخواندش. مانع، اعتماد به ریاضیات نیست. مانع، تمایل نداشتن به هم بازی شدن است.
برای اینکه بحث انتزاعی نماند، یک پرونده واقعی بیمه اتکایی را تصور کنید. یک ریسک بزرگ بین چند شرکت تقسیم می شود. هر کدام نسخه خودش را از شرایط قرارداد در سامانه خودش ثبت می کند. وقتی خسارتی رخ می دهد، ماه ها صرف تطبیق این نسخه ها با هم می شود؛ چه کسی چه سهمی داشت، کدام بند اعمال می شود، عدد نهایی چقدر است.
این هزینه واقعی است و کسی هم منکرش نیست. وعده دفتر توزیع شده هم دقیقا همین بود: یک نسخه، قابل مشاهده برای همه طرف ها، بدون امکان بازنویسی خاموش.
تا اینجا وعده درست است. بلاکچین همین یک کار را واقعا خوب انجام می دهد. مشکل از جایی شروع می شود که همین وعده را به کل صنعت تعمیم می دهند.
قرارداد هوشمند وقتی می تواند خسارت را خودکار پرداخت کند که شرط پرداخت یک عدد قابل اندازه گیری باشد. تاخیر پرواز بیشتر از دو ساعت. بارندگی کمتر از فلان میلی متر در فلان بازه. بزرگی زمین لرزه بالای فلان عدد در فلان شعاع.
به این می گویند بیمه پارامتریک و تنها جایی است که خودکارسازی واقعا معنا دارد. هیچ کارشناسی لازم نیست به محل برود. داده می آید، شرط برقرار می شود، پول می رود.
حالا فهرست کنید بیشتر پرونده های بیمه ای چه شکلی هستند. تصادف با مقصر نامشخص. آتش سوزی با علت مورد اختلاف. هزینه درمانی که باید معلوم شود ضروری بوده یا نه. خسارت بدنه ای که باید کارشناس ببیند رنگ شدگی قبلی بوده یا از همین حادثه.
هیچ کدام از اینها را نمی شود با یک شرط منطقی نوشت. اینها قضاوت می خواهند، و قضاوت را آدم انجام می دهد. قرارداد هوشمند آن آدم را حذف نمی کند؛ فقط بعد از تصمیم او پرداخت را سریع تر می کند.
در محصولات کشاورزی این تفاوت خیلی زود خودش را نشان می دهد و منطقش همان چیزی است که در بلاکچین در کشاورزی و مسئله ورود داده تعیین کننده بود: بیمه پارامتریک بارندگی شدنی است، چون ایستگاه هواشناسی عدد می دهد؛ بیمه آفت زدگی شدنی نیست، چون کسی باید برود و ببیند.
فرض کنید کل پرونده خسارت روی زنجیره ثبت شود. گزارش کارشناس، فاکتور تعمیرگاه، عکس ها. هیچ کدام بعدا قابل دستکاری خاموش نیستند.
خب که چه؟ اگر فاکتور از اول ساختگی باشد، زنجیره یک فاکتور ساختگی غیرقابل تغییر تحویل شما داده است. تقلب در لحظه ورود داده اتفاق می افتد، نه در بازنویسی بعدی سوابق. همین تمایز است که در بلاکچین و پرونده های تقلب کل بحث را جابه جا می کند.
پس هر ادعایی که می گوید بلاکچین کلاهبرداری بیمه ای را ریشه کن می کند، دارد وعده کارشناس ارزیاب را می دهد، نه وعده فناوری.
یک مشکل دوم هم هست که کمتر گفته می شود. پرونده بیمه درمانی یعنی داده سلامت. گذاشتن آن روی دفتری که چند شرکت به آن دسترسی دارند، خودش یک ریسک است؛ رمزنگاری هم مسئله را حل نمی کند وقتی الگوی مراجعه و زمان بندی تراکنش ها خودشان اطلاعات می دهند. این همان محدودیتی است که در چرا دفتر عمومی حریم خصوصی را تضمین نمی کند با جزییات بیشتری آمده. تشخیص هویت طرفین پرونده هم دردسر خودش را دارد و مرزهایش در احراز هویت روی زنجیره و حد توانش توضیح داده شده.
وقتی کسی «بلاکچین و بیمه» را جست و جو می کند، در نیمی از موارد اصلا دنبال مقاله صنعتی نیست. دنبال این است که بفهمد آیا می شود دارایی دیجیتالش را بیمه کرد.
شناخته شده ترین گزینه در این حوزه نکسوس میوچوال است که از سال ۲۰۱۹ فعال است. خودشان در مستنداتشان صریح نوشته اند که ساختارشان یک تعاونی اختیاری است؛ اعضا می پیوندند، ریسک را با هم تقسیم می کنند و از مزایای عضویت بهره می برند.
به آن یک کلمه دقت کنید: اختیاری.
یعنی پرداخت خسارت یک تعهد قانونی نیست که نهاد ناظری پشتش باشد و بشود در دادگاه دنبالش رفت. تصمیم اعضاست. در روزهای عادی این تفاوت به چشم نمی آید. در روزی که یک رخداد بزرگ همزمان صدها پرونده می سازد، دقیقا همین تفاوت تعیین کننده است.
مهم تر از آن، چیزی که اصلا پوشش داده نمی شود. این نوع پوشش برای خرابی قرارداد هوشمند و نفوذ به پروتکل طراحی شده. افت قیمت دارایی را پوشش نمی دهد. گم کردن عبارت بازیابی کیف پول را هم پوشش نمی دهد. دو موردی که بیشترین ضرر را به کاربر ایرانی زده اند، دقیقا همین دو مورد بیرون از دایره هستند.
یک ریسک هم هست که هیچ بیمه نامه ای در دنیا پوششش نمی دهد و اینجا از همه جا پررنگ تر است: اختلال اینترنت. اگر درست وقتی بازار حرکت می کند نتوانید به دارایی تان برسید، ضرری که می خورید هیچ جا خسارت محسوب نمی شود.
پس در عمل چه چیزی جای بیمه را می گیرد؟ سه چیز، به ترتیب اهمیت.
- نگهداری خودتان از کلید، با نسخه پشتیبان آفلاین. بیشتر ضررهایی که در پشتیبانی می شنویم از هک شبکه نبوده، از دست دادن دسترسی بوده.
- تقسیم دارایی بین بیش از یک محل نگهداری. ساده است و همان کاری را می کند که بیمه قرار بود بکند؛ حذف نقطه شکست واحد.
- خرید از مسیری که پشتش یک پشتیبانی پاسخگو و قابل شناسایی باشد. وقتی تعهد قانونی وجود ندارد، تنها چیزی که برایتان می ماند این است که بشود دنبال کسی رفت و جواب گرفت.
مورد سوم همان جایی است که انتخاب کانال خرید اهمیت پیدا می کند. برای پرداخت های ارزی هم فهرست گزینه ها و کاربرد هر کدام در صفحه ووچرها و مقصد مصرفشان آمده است.
اگر می خواهید سمت فنی ماجرا را دقیق تر دنبال کنید، بحث قراردادهای هوشمند بیمه ای در اتریوم و قراردادهای هوشمند بیمه ای جداگانه باز شده است.
کاربرد بلاکچین در صنعت بیمه دقیقا چیست؟
نگه داشتن یک نسخه مشترک از قرارداد و سوابق پرونده بین چند شرکت مستقل، به شکلی که بعدا کسی نتواند بی سر و صدا عوضش کند. بیشترین ارزشش در بیمه اتکایی است که چند طرف باید روی یک متن توافق کنند. تشخیص اینکه ادعای ثبت شده درست بوده یا نه، کار زنجیره نیست.
آیا قرارداد هوشمند می تواند خسارت را خودکار پرداخت کند؟
فقط وقتی شرط پرداخت یک عدد قابل اندازه گیری باشد؛ تاخیر پرواز، میزان بارندگی، بزرگی زمین لرزه. به این مدل بیمه پارامتریک می گویند. در پرونده هایی که کارشناس باید علت و میزان خسارت را قضاوت کند، خودکارسازی معنا ندارد و قرارداد هوشمند فقط بعد از تصمیم انسانی پرداخت را سریع تر می کند.
بیمه ارز دیجیتال چیست و آیا واقعا بیمه است؟
شناخته شده ترین نمونه اش خودش را تعاونی اختیاری معرفی می کند، نه بیمه. یعنی پرداخت خسارت تصمیم اعضاست و تعهد قانونی قابل پیگیری در دادگاه نیست. پوشش هم محدود به خرابی قرارداد هوشمند و نفوذ به پروتکل است؛ افت قیمت و گم شدن کلید کیف پول بیرون از آن می ماند.
در ایران می شود دارایی دیجیتال را بیمه کرد؟
عملا نه. شرکت های بیمه داخلی چنین بیمه نامه ای صادر نمی کنند و گزینه های جهانی هم نیاز به تعامل مستقیم با قرارداد و دسترسی پایدار دارند. چیزی که در دسترس است مدیریت ریسک است، نه بیمه؛ نگهداری کلید توسط خودتان با نسخه پشتیبان، تقسیم دارایی بین چند محل و خرید از مسیری که پشتیبانی قابل پیگیری دارد.
بلاکچین در بیمه یک ابزار باریک است که یک کار مشخص را خوب انجام می دهد: نگه داشتن سابقه ای که بعدا قابل انکار نباشد. هر جا شرط پرداخت یک عدد قابل اندازه گیری بوده، این ابزار محصول واقعی ساخته. هر جا قضاوت انسانی لازم بوده، فقط لایه ای روی همان فرایند قبلی نشسته.
بی تری آی هم به همین دلیل درس خوبی است. نمرد چون فناوری کار نمی کرد. مرد چون مسئله ای که حل می کرد، برای شرکت هایی که باید هزینه اش را می دادند به اندازه کافی گران نبود.
و برای کسی که دارایی دیجیتال نگه می دارد، نتیجه عملی روشن است. بیمه ای در کار نیست. آنچه هست عادت های محافظه کارانه است و انتخاب مسیری که وقتی مشکلی پیش آمد، بشود از کسی جواب خواست.
مرجع: گزارش تعطیلی کنسرسیوم بی تری آی و توضیح نکسوس میوچوال درباره ساختار تعاونی اختیاری
