انرژی تجدیدپذیر بیت کوین؛ آن درصدها را چه کسی می شمارد
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
دو جمله را احتمالا هر دو شنیده اید. یکی می گوید استخراج بیت کوین دارد سیاره را می سوزاند. دیگری می گوید بیش از نیمی از این شبکه با انرژی پاک کار می کند.
نکته عجیب اینجاست که هر دو طرف، عددهایشان را از یک جای کم و بیش مشترک می گیرند. پس اگر منبع یکی است، چرا نتیجه ها اینقدر فرق دارند؟ جواب همان چیزی است که این متن درباره اش است.
اول یک واقعیت ساده که همه بحث از آن شروع می شود: روی شبکه بیت کوین هیچ کنتوری وجود ندارد. کسی نمی داند دستگاه ها کجا هستند، چند تا هستند و برقشان از کجا می آید.
پس هر عددی که می بینید، حاصل یک زنجیره تخمین است:
- از قدرت پردازش شبکه شروع می کنند، که تنها عدد واقعا قابل مشاهده است.
- حدس می زنند این قدرت با چه ترکیبی از دستگاه ها تولید شده و بازده هر کدام چقدر است.
- از روی نشانی شبکه و استخرهای استخراج، حدس می زنند دستگاه ها در کدام کشورها هستند.
- و آخر، ترکیب سوخت شبکه برق همان کشورها را به آن وصل می کنند.
چهار حدس روی هم. خطای هر مرحله در مرحله بعد ضرب می شود. برای همین است که دو گزارش معتبر می توانند دو عدد کاملا متفاوت بدهند بدون اینکه هیچ کدام دروغ گفته باشند.
این بخش را کمتر جایی به فارسی می خوانید.
مرجعی که بیشتر گزارش های خبری به آن استناد می کنند، شاخص دانشگاه کمبریج است. همان جا در توضیح روش محاسبه انتشار گازهای گلخانه ای صریح نوشته اند که برآوردهای فعلی شان بر پایه داده های ترکیب برق تا ژانویه ۲۰۲۲ بنا شده، و از آن زمان نقشه پراکندگی ماینرها به طور محسوسی عوض شده است.
و از این هم صریح تر: خودشان تخمین می زنند همین اختلاف باعث شده عدد انتشارشان حدود ۴۳ درصد بیشتر از واقعیت برآورد شود.
یعنی پرارجاع ترین عدد این حوزه، به تصدیق خود تولیدکننده اش، روی داده ای چهار ساله سوار است و احتمالا بزرگ نمایی می کند. این نه بهانه طرفداران است و نه پیروزی منتقدان؛ فقط نشان می دهد بحث با این عددها بسته نمی شود.
اینجا جایی است که استدلال طرفداران گاهی درست است و گاهی نیست، و تفکیکش مهم است.
حالت اول: برق تجدیدپذیر شبکه سراسری. ماینری که در یک منطقه به برق آبی وصل است، ظاهرا پاک کار می کند. اما آن برق آبی اگر صرف استخراج نمی شد، صرف مصرف کننده دیگری می شد و آن مصرف کننده حالا مجبور است از منبع دیگری تامین شود. اینجا آلایندگی حذف نشده، جابه جا شده.
حالت دوم: انرژی ای که به هر حال هدر می رفت. گاز همراه نفت که در میدان های نفتی سوزانده می شود چون راهی برای انتقالش نیست، یا برق تولیدشده ای که شبکه توان جذبش را ندارد. اینجا استدلال واقعا قوی است، چون رقیب مصرفی وجود ندارد.
اندازه خود عدد مصرف و اینکه چرا بزرگ بودنش تمام ماجرا نیست را جداگانه در تحلیل عدد مصرف برق شبکه باز کرده ایم.
فرض کنیم فردا تمام ماینرهای دنیا با برق خورشیدی کار کنند. دو مسئله همچنان باقی است و تقریبا هیچ وقت درباره شان حرف زده نمی شود.
آب. مزارع استخراج برای خنک کاری به آب نیاز دارند و معمولا در مناطقی مستقر می شوند که برق ارزان است، نه آب فراوان. برق خورشیدی این مسئله را کوچک تر نمی کند.
زباله الکترونیکی. دستگاه استخراج عمر مفید کوتاهی دارد؛ با آمدن نسل بازده تر، نسل قبلی از چرخه سود خارج می شود و معمولا قابل استفاده برای کار دیگری هم نیست. این جریان مداوم سخت افزار دورریز، مستقل از منبع برق است.
هر متنی که بحث زیست محیطی را فقط به منبع انرژی تقلیل بدهد، این دو را جا انداخته.
محکم ترین نقد به بیت کوین این نیست که برق مصرف می کند. این است که شبکه دیگری همین مسیر را رفت و بیرون آمد.
اتریوم در سال ۲۰۲۲ سازوکار اجماعش را عوض کرد. طبق گزارش رسمی خود پروژه، این تغییر مصرف برق سالانه اش را بیش از ۹۹.۹۸۸ درصد و ردپای کربنش را حدود ۹۹.۹۹۲ درصد کاهش داد؛ از حدود ۱۱ میلیون تن معادل دی اکسید کربن به حدود ۸۷۰ تن.
پس این کار شدنی است. بیت کوین انجامش نداده و قرار هم نیست انجام بدهد، و دلیلش هم پنهان نیست: در این طراحی، همان مصرف انرژی است که هزینه حمله به شبکه را بالا نگه می دارد. این یک معامله است، نه یک غفلت. اینکه این معامله به صرفه است یا نه، جایی است که آدم های عاقل با هم اختلاف دارند. مسیر اتریوم را در جمع بندی پرونده زیست محیطی اتریوم دنبال کرده ایم.
در ایران این بحث هیچ وقت بحث اقلیمی نبوده. اینجا استخراج با قطعی برق گره خورده و با یارانه انرژی، و همین باعث می شود هر دو طرف ماجرا با عصبانیت حرف بزنند.
دو نکته که در این دعوا معمولا قاطی می شود: اول اینکه نسبت قطعی برق و استخراج در ایران ماجرای جداگانه ای از بحث جهانی است و با عدد جهانی جواب داده نمی شود. دوم اینکه ادعای «عامل اصلی» بودن، چه درباره آلودگی هوا و چه درباره ناترازی برق، ادعای بزرگی است که بررسی جداگانه ای می خواهد.
و اگر اصلا دنبال داشتن دارایی دلاری هستید و ترجیح می دهید وارد این بحث نشوید، مسیرهایی هست که هیچ ربطی به دستگاه و برق ندارند؛ راه های دلاری بدون ماینینگ را برای همین جمع کرده ایم.
موضع این متن روشن است: مصرف انرژی بیت کوین واقعا زیاد است و کوچک کردنش بی صداقتی است. اما درصدهایی که هر دو طرف با اطمینان اعلام می کنند، دقتی که ادعا می شود را ندارند، و بحث آب و زباله الکترونیکی تقریبا همیشه از قلم می افتد.
هر کس عددی را با دو رقم اعشار به شما گفت، از او بپرسید کنتورش کجاست.
چند درصد استخراج بیت کوین با انرژی تجدیدپذیر انجام می شود؟
عدد دقیقی وجود ندارد و برآوردها بازه وسیعی را پوشش می دهند. دلیلش این است که محل واقعی دستگاه ها معلوم نیست و ترکیب سوخت از روی داده منطقه ای حدس زده می شود. هر عددی که با قطعیت اعلام شود، بیش از آنچه داده اجازه می دهد ادعا کرده است.
استخراج هر بیت کوین چقدر برق مصرف می کند؟
این سوال طوری پرسیده می شود که انگار جواب ثابتی دارد، ولی ندارد. مصرف شبکه به سودآوری استخراج بستگی دارد نه به تعداد بیت کوین یا تراکنش. تفکیک این موضوع و اینکه چرا محاسبه «مصرف هر تراکنش» بی معنی است را در تحلیل عدد مصرف برق شبکه آورده ایم.
اگر ماینرها از برق پاک استفاده کنند، مشکل حل می شود؟
بخشی از آن. اگر برق پاکی که مصرف می کنند قابل استفاده برای شبکه سراسری بوده باشد، آلایندگی فقط جابه جا شده است. جایی که استدلال واقعا قوی است، انرژی هدر رفتنی مثل گاز مشعل سوزی شده است. ضمن اینکه مصرف آب و زباله الکترونیکی با تغییر منبع برق حل نمی شوند.
چرا بیت کوین مثل اتریوم روش اجماعش را عوض نمی کند؟
چون در طراحی بیت کوین، همان هزینه انرژی است که حمله به شبکه را گران نگه می دارد. تغییر این سازوکار یعنی تغییر مدل امنیتی شبکه، و جامعه بیت کوین این معامله را نپذیرفته است. این یک انتخاب آگاهانه است، نه یک عقب ماندگی فنی.
