اتریوم و محیط زیست؛ این بحث در ۲۰۲۲ تمام شد
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
هنوز هم پرسیده می شود و هنوز هم بیشتر صفحه های فارسی جوابش را از روی متنی نوشته اند که مربوط به شبکه ای است که سه سال است وجود ندارد.
پس اول جواب کوتاه: اتریوم از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ دیگر استخراج نمی شود. مصرف برقش با آن تغییر، نه کم، بلکه عملا حذف شد. هر متنی که هنوز اتریوم را کنار قطر و قزاقستان می گذارد، دارد یک عدد بایگانی شده را تکرار می کند.
اتریوم تا آن تاریخ روی اثبات کار می چرخید. یعنی هزاران دستگاه هم زمان محاسبه انجام می دادند تا یکی از آن ها حق ثبت بلاک بعدی را بگیرد و بقیه آن انرژی را دور می ریختند. آن مدل واقعا پرمصرف بود و انتقادها هم بی راه نبود.
با تغییر به اثبات سهام، آن رقابت محاسباتی کلا برداشته شد. اعتبارسنج ها به جای مصرف برق، دارایی قفل می کنند.
ابعاد این تغییر را صفحه مصرف انرژی در سایت رسمی اتریوم به نقل از موسسه رتبه بندی کربن ارزهای دیجیتال آورده است: مصرف برق سالانه شبکه بیش از ۹۹.۹۸۸ درصد کاهش پیدا کرد و ردپای کربن از حدود یازده میلیون تن معادل دی اکسید کربن به هشتصد و هفتاد تن رسید. مصرف فعلی کل شبکه در حد ۰.۰۰۲۶ تراوات ساعت در سال برآورد می شود.
هشتصد و هفتاد تن. برای کل یک شبکه جهانی. این عدد دیگر با هیچ صنعتی قابل مقایسه نیست، چون در مقیاس صنعت اصلا دیده نمی شود.
این سوالی است که در ایران بیشتر از خود بحث محیط زیست پرسیده می شود، و جواب صادقانه اش خوشایند نیست.
دستگاه هایی که برای استخراج اتریوم خریده شده بودند، یک شبه بی هدف شدند. بخشی از آن ها به سراغ ارزهای اثبات کار کوچک تر رفتند، بخشی به بازار دست دوم سرازیر شد و بخشی هم عملا زباله الکترونیکی شد. اینکه چرا دیگر هیچ ماینر اتریومی وجود ندارد را در پرونده مصرف برق اتریوم و مسیر جایگزین ماینرها را در یادداشت استخراج اتریوم باز کرده ایم.
نکته ای که کمتر گفته می شود: هزینه زیست محیطی سخت افزار در لحظه تولیدش پرداخت شده، نه در لحظه روشن بودنش. آن بخش با تغییر مکانیزم برنگشت و جبران هم نشد.
تقریبا هر مقاله فارسی درباره محیط زیست و بلاکچین، یک عدد به شکل «هر تراکنش اتریوم معادل مصرف چند روز یک خانه است» دارد. این عدد از پایه بی معنی است و خود سایت اتریوم هم همین را می گوید.
دلیلش ساده است. انرژی لازم برای پیشنهاد و تایید یک بلاک، ربطی به تعداد تراکنش های داخل آن بلاک ندارد. اگر فردا نصف تراکنش ها انجام نشود، مصرف شبکه نصف نمی شود. پس تقسیم کردن مصرف کل بر تعداد تراکنش، یک کسر است که مخرجش هیچ اثری بر صورتش ندارد.
بدتر اینکه همان مخرج قابل دستکاری است. اگر تراکنش های لایه دوم را در شمارش بیاورید، عدد به شدت کوچک می شود؛ اگر نیاورید، بزرگ می ماند. هر دو حالت با یک روش محاسبه یکسان و یک نتیجه کاملا متفاوت.
جایی نرفت؛ فقط آدرسش عوض شد.
بیت کوین هنوز روی اثبات کار است و بحث انرژی درباره آن کاملا زنده است. اگر کسی امروز می خواهد درباره اثر زیست محیطی ارز دیجیتال حرف بزند، موضوع درستش بیت کوین است، نه اتریوم. نقشه ای که از کشورهای استخراج کننده در ذهن ها مانده هم مدت هاست کهنه شده.
و حالا چیزی که طرفداران اثبات سهام کمتر می گویند: این مکانیزم هزینه را حذف نکرده، جابه جا کرده. در اثبات کار، برای اثرگذاری باید برق و سخت افزار می خریدید. در اثبات سهام باید سرمایه بخرید. یعنی ورودی شبکه از انرژی به دارایی تغییر کرده و این پرسش تمرکز سرمایه را باز می کند، که خودش موضوع کم اهمیتی نیست. کسی که می گوید اثبات سهام از هر نظر بهتر است، دارد نصف ماجرا را تعریف می کند. راه های استیک کردن اتریوم دقیقا همین جا معنا پیدا می کند.
در ایران بحث ارز دیجیتال و انرژی هیچ وقت واقعا بحث اقلیمی نبوده؛ بحث ترازنامه برق بوده. یعنی سوال این نبوده که چقدر کربن منتشر می شود، سوال این بوده که این مصرف در ساعت اوج، جای چه چیز دیگری را می گیرد.
و همین جاست که تغییر اتریوم برای ما معنی خاصی دارد: هر چه شبکه ها از اثبات کار فاصله بگیرند، خرید و نگهداری ارز دیجیتال از بحث مصرف برق جدا می شود. خریدن اتریوم امروز از نظر مصرف انرژی، تفاوت معناداری با انتقال یک پیام ندارد.
ما وکیل نیستیم و این متن نظر حقوقی نیست؛ درباره وضعیت مقررات داخلی چیزی ادعا نمی کنیم. فقط این را می گوییم که بحث فنی استخراج و بحث خرید و نگهداری، دو موضوع جدا هستند و در ایران مرتب یکی گرفته می شوند.
اگر مسیر خرید بدون ورود ریال برایتان مهم است، ووچرهای قابل معامله در دیجی دلار همان واسطی هستند که خیلی ها استفاده می کنند و هزینه واقعی شان هم چهار تکه دارد: نرخ مبنا، فاصله خرید و فروش، کارمزد سرویس و کارمزد شبکه.
آیا استخراج اتریوم هنوز ممکن است؟
نه. با تغییر مکانیزم اجماع در سپتامبر ۲۰۲۲، نقش ماینر در شبکه اتریوم به کلی حذف شد. هر تبلیغ یا آموزشی که امروز از استخراج اتریوم حرف می زند، یا قدیمی است یا درباره ارز دیگری است که اسم مشابه دارد.
مصرف برق اتریوم الان چقدر است؟
بر اساس برآوردی که سایت رسمی اتریوم منتشر کرده، مصرف کل شبکه در حد ۰.۰۰۲۶ تراوات ساعت در سال است؛ یعنی چیزی نزدیک به دو هزار و ششصد مگاوات ساعت برای کل شبکه جهانی. این رقم با تعداد اعتبارسنج ها بالا و پایین می رود.
اتریوم سبزتر است یا بیت کوین؟
اتریوم، و فاصله شان اصلا نزدیک نیست. بیت کوین هنوز روی اثبات کار می چرخد و امنیتش را از مصرف انرژی می گیرد. این یک انتخاب طراحی است، نه یک اشتباه؛ ولی نتیجه اش در بحث محیط زیست کاملا متفاوت است.
اتریوم ۲.۰ همان چیزی است که این تغییر را انجام داد؟
تقریبا. خود بنیاد اتریوم اسم «اتریوم ۲.۰» را کنار گذاشته چون گمراه کننده بود و تصور دو شبکه جدا را می ساخت. ماجرای این نام گذاری و اینکه از آن نقشه راه چه چیزی اجرا شد را در یادداشت اتریوم ۲.۰ نوشته ایم.
سوال «اتریوم و محیط زیست» امروز یک سوال تاریخی است، نه یک سوال جاری. جوابش در یک عدد خلاصه می شود که سایت خود پروژه منتشرش کرده و هر کسی می تواند بررسی اش کند.
چیزی که باقی مانده، دو چیز است: هزینه سخت افزاری که یک بار پرداخت شد و برنمی گردد، و این واقعیت که اثبات سهام هزینه را از انرژی به سرمایه منتقل کرده. هیچ کدام از این دو در متن های تبلیغاتی دیده نمی شود.
