سقوط لونا و ترا؛ چه شد و لونا کلاسیک از کجا آمد

در ماه مه ۲۰۲۲، در کمتر از یک هفته، استیبل کوینی که قرار بود همیشه یک دلار بماند به چند سنت رسید و توکن پشتیبانش عملا بی ارزش شد. اسم آن پروژه ترا بود و توکنش لونا.

این متن قبلا توضیح می داد ترا چطور کار می کند. آن توضیح دیگر درست نیست، چون آن مکانیزم شکست. پس بگذارید همان مکانیزم را توضیح دهیم و بعد بگوییم دقیقا کجا از هم پاشید، چون درس اصلی همان جاست.

ترا و لونا اصلا چه بودند

ترا یک بلاک چین بود با یک استیبل کوین اصلی به اسم UST که به دلار وصل بود، و یک توکن دوم به اسم لونا (LUNA) که کارش جذب نوسان بود. تفاوت کلیدی اش با تتر یا یو اس دی سی این بود: پشت UST هیچ دلاری در هیچ بانکی نبود.

به جای پشتوانه، یک قاعده داشت. شما همیشه می توانستید یک دلار لونا را بسوزانید و یک UST بگیرید، یا برعکس. اگر UST بالای یک دلار معامله می شد، سوزاندن لونا و فروش UST سود داشت، پس عرضه UST زیاد می شد و قیمت پایین می آمد. اگر زیر یک دلار می رفت، خرید ارزان UST و تبدیلش به لونا سود داشت، پس UST از بازار جمع می شد و قیمت بالا می آمد.

روی کاغذ زیبا بود. سود آربیتراژگرها قیمت را سر جایش نگه می داشت و هیچ ذخیره بانکی لازم نبود.

همان قاعده، وقتی برعکس کار می کند

مشکل جایی است که این معادله فقط یک طرفه امن است. اگر UST زیر یک دلار برود، تنها راه بالا بردنش این است که مقدار زیادی لونا چاپ شود. لونای جدید یعنی عرضه بیشتر، عرضه بیشتر یعنی قیمت پایین تر لونا، و قیمت پایین تر لونا یعنی برای جمع کردن همان مقدار UST باید باز هم بیشتر لونا چاپ شود.

این حلقه یک اسم دارد: مارپیچ مرگ. و در مه ۲۰۲۲ دقیقا همین اتفاق افتاد. عرضه لونا در چند روز از چند صد میلیون به چند تریلیون توکن رسید. هر کسی که لونا داشت، دارایی اش تقریبا صفر شد؛ نه چون کسی آن را دزدید، بلکه چون پروتکل طبق طراحی خودش آن را رقیق کرد.

یک عامل دیگر هم بود که کمتر گفته می شود. بخش بزرگی از UST در پروتکلی به اسم انکر (Anchor) سپرده شده بود که سود سالانه ای حدود بیست درصد روی استیبل کوین می داد. آن سود از فعالیت اقتصادی نمی آمد، از خزانه پروژه پرداخت می شد. یعنی تقاضای UST تا حد زیادی تقاضای آن سود بود، نه تقاضای یک واحد پول. وقتی اعتماد ترک برداشت، خروج هم دسته جمعی بود.

بگذارید بی تعارف بگویم: پشتوانه الگوریتمی به این معناست که پشتوانه، اعتماد بازار به خود توکن است. تا وقتی بازار آرام است کار می کند. دقیقا در روزی که به آن نیاز دارید کار نمی کند.

لونا، لونا کلاسیک و USTC؛ الان کدام کدام است

اینجا جایی است که بیشترین اشتباه رخ می دهد، چون بعد از سقوط، شبکه دو تکه شد و هر دو تکه اسم لونا دارند.

• LUNC (لونا کلاسیک) همان زنجیره و همان توکن قدیمی است که سقوط کرد. آن تریلیون ها توکن هنوز وجود دارند. اگر جایی «لونا» با قیمتی در حد کسری از یک سنت دیدید، این است.
• USTC همان UST سقوط کرده است. هنوز معامله می شود اما مدت هاست به دلار وصل نیست و اسمش هم دیگر استیبل کوین نیست.
• LUNA توکن زنجیره جدیدی است که بعد از سقوط راه افتاد. زنجیره ای تازه، بدون استیبل کوین الگوریتمی، و بدون ربط اقتصادی به دارایی از دست رفته کسی.

یک نشانه ساده که این جابه جایی چقدر واقعی است: صفحه ای که در کوین مارکت کپ آدرس terra-luna را دارد، امروز عنوانش ترا کلاسیک است. اسم قدیمی به دارایی قدیمی چسبیده و نام تازه به پروژه تازه رسیده.

پس اگر کسی به شما گفت لونا دوباره برمی گردد، اول بپرسید کدام لونا. برگشت LUNC به قیمت قبل از سقوط، با آن حجم عرضه، ریاضیاتش جور در نمی آید. این پیش بینی نیست، فقط ضرب و تقسیم است.

این ماجرا برای کسی که در ایران دلار دیجیتال نگه می دارد چه معنایی دارد

بیشتر کاربران ایرانی استیبل کوین را برای معامله نمی خرند. آن را می خرند تا ارزش پول شان در برابر تورم بماند. یعنی استیبل کوین برای ما نقش پس انداز دارد، نه نقش ابزار ترید. و برای پس انداز، سوال مهم فقط یکی است: پشت این توکن چه چیزی هست.

سه جواب ممکن وجود دارد و فرق شان جدی است. یکی پشتوانه واقعی خارج از زنجیره است، یعنی نقد و اوراق خزانه در حساب یک شرکت؛ این مدل تتر است، با بحث های همیشگی درباره پشتوانه تتر که جای خودش را دارد. دوم وثیقه رمزارزی روی زنجیره است که بیش از صد درصد وثیقه می گیرد. سوم همان مدل ترا بود: هیچ کدام.

مدل اول ریسک شرکت و حساب بانکی دارد. مدل دوم ریسک قرارداد هوشمند و ریزش شدید بازار دارد. مدل سوم ریسکش این است که یک روز صبح اصلا وجود نداشته باشد. اگر بین این سه یکی را انتخاب می کنید، بدانید که ریسک صفر روی میز نیست؛ فقط جنس ریسک فرق می کند. مقایسه کامل تر را در انتخاب بین استیبل کوین ها نوشته ایم.

یک نکته که مخصوص ایران است و در تحلیل های ترجمه شده پیدا نمی شود: در روزهای اختلال اینترنت، خروج از یک دارایی در حال سقوط عملا ممکن نیست. کاربر خارجی در آن پنج روز مه ۲۰۲۲ لااقل می توانست بفروشد و ضرر کمتری بدهد. کسی که دسترسی اش قطع باشد حتی همان انتخاب را ندارد. این را وقتی سراغ دارایی های پرریسک می روید در محاسبه بیاورید، نه بعدش.

در همین فضا پروژه هایی مثل یوتوپیا هم واحد دلاری خودشان را دارند؛ اگر با اکوسیستم آن کار می کنید، تهیه یو ووچر یوتوپیا مسیر متداول ورود به آن است. اما همان سوال قبلی سر جایش می ماند و باید از هر پروژه ای پرسیده شود: پشت این عدد چه چیزی ایستاده است.

چیزی که واقعا باید از ترا یاد گرفت

ترا کوچک نبود. ماه ها جزو بزرگ ترین پروژه های بازار بود، اسم های بزرگ رویش سرمایه گذاشته بودند و صرافی های معتبر لیستش کرده بودند. هیچ کدام از این ها مانع سقوطش نشد.

حرف آخر ساده است. اندازه پروژه، تعداد پارتنرها و سود جذاب، هیچ کدام جای پشتوانه را نمی گیرند. اگر نمی توانید در یک جمله بگویید پول شما پشت این توکن کجاست، جواب را هنوز پیدا نکرده اید.

سوال های پرتکرار درباره لونا