هوش مصنوعی و بلاکچین؛ کدام پروژه ها واقعا کار می کنند

فهرست «ارزهای هوش مصنوعی» را باز می کنید، سه اسم اول را می خرید و بعد می بینید دو تای آنها دیگر توکن مستقلی ندارند.

این اتفاق واقعا افتاده و دلیلش هم ساده است: بیشتر متن های فارسی درباره هوش مصنوعی و بلاکچین سال ها پیش نوشته شده اند و از آن زمان تا حالا، خود پروژه ها عوض شده اند. پس بگذارید از همان جا شروع کنیم که بقیه تمام می کنند.

سه اسمی که حالا یک توکن اند

فچ ای آی، سینگولاریتی نت و کودوس سه پروژه جدا بودند و در هر لیست فارسی هم جدا معرفی می شوند. اما این سه در قالب اتحادی به نام Artificial Superintelligence Alliance ادغام شده اند و طبق صفحه معرفی رسمی همین اتحاد، این ادغام یک ادغام توکنومیکی بوده و حکمرانی شبکه از طریق رای گیری با توکن FET انجام می شود.

یعنی اگر کسی امروز به شما بگوید «سبدی از سه ارز هوش مصنوعی بساز» و آن سه، همین سه باشند، شما در عمل یک دارایی خریده اید نه سه تا. این تفاوت کوچکی نیست؛ کل منطق تنوع بخشی آن سبد از بین می رود.

کدام یک واقعا چیزی ساخته اند

معیار ساده ای دارم و به کارتان می آید: به جای وایت پیپر، صفحه اول سایت پروژه را باز کنید و ببینید امروز چه چیزی می فروشد.

فچ ای آی امروز روی عامل های هوشمند شخصی تمرکز کرده؛ چیزی که خودش با مثال رزرو پرواز و مدیریت تقویم توضیح می دهد. اتحاد ASI هم روی زیرساخت کار می کند: یک لایه یک اختصاصی برای هوش مصنوعی، سرویس محاسبات و یک مدل زبانی. اوشن پروتکل مسیر دیگری رفته و خودش را ابزار پولی سازی مدل ها و داده ها معرفی می کند، با نودهایی که توان محاسباتی بلااستفاده را به کار می گیرند. رندر نتورک هم اصلا ادعای هوش مصنوعی ندارد و یک شبکه غیرمتمرکز رندرینگ روی جی پی یو است، هرچند در همه فهرست های «ارز هوش مصنوعی» جا خوش کرده.

سه تای اول محصول دارند. اینکه محصول کاربر دارد یا نه، سوال جداگانه ای است و پاسخش را باید در آمار استفاده جست، نه در قیمت توکن.

ترکیب این دو فناوری کجا واقعا معنا دارد

سه جا، و هر سه هم درباره پول است نه درباره هوش:

پرداخت بابت محاسبه و داده. کسی در نقطه ای از جهان جی پی یو بیکار دارد و کسی در نقطه دیگر به آن نیاز دارد. بلاکچین اینجا فقط لایه پرداخت و تسویه است و همین کافی است تا بازاری شکل بگیرد که با کارت بانکی و قرارداد شکل نمی گرفت. الگویش هم تازه نیست؛ همان اتفاقی که قرار بود در دستگاه های متصل به اینترنت اشیا بیفتد و آنجا کمتر جواب داد.

سابقه داده آموزشی. اینکه بشود ثابت کرد یک مجموعه داده از کی و کجا آمده، مسئله جدی حقوقی امروز صنعت هوش مصنوعی است. ثبت غیرقابل تغییر برای این کار مناسب است؛ به شرطی که یادتان بماند زنجیره فقط سابقه را تضمین می کند نه درستی محتوا را. همان محدودیتی که در ردیابی کالا در زنجیره تامین هم دقیقا سر جایش است.

پرداخت بین عامل ها. وقتی نرم افزاری قرار است از طرف شما خرید کند، به روشی برای پرداخت نیاز دارد که حساب بانکی و امضای انسانی لازم نداشته باشد. این تنها موردی است که به نظر من واقعا به بلاکچین احتیاج دارد و بقیه اش را می شود با پایگاه داده معمولی هم انجام داد.

و یک جا که معنا ندارد: اجرای خود مدل روی بلاکچین. محاسبه سنگین است، شبکه باید همان نتیجه را در همه نودها بازتولید کند و هزینه اش با هیچ منطق اقتصادی جور در نمی آید. هر پروژه ای که مدعی «هوش مصنوعی روی زنجیره» است، یا کار سبکی می کند یا اصل محاسبه را جای دیگری انجام می دهد و فقط نتیجه را ثبت می کند.

چرا فهرست های «بهترین ارز هوش مصنوعی» بیشتر ضرر می زنند

چون معیار ورود به آن فهرست ها معمولا اسم پروژه است، نه کارش. توکنی که نامش کلمه AI را داشته باشد وارد لیست می شود و پروژه ای که واقعا زیرساخت محاسبات می سازد اما اسم جذابی ندارد، بیرون می ماند.

نتیجه اش را در هر دوره هیجان بازار دیده ایم: توکن هایی که فقط روایت دارند سریع تر از همه بالا می روند و سریع تر از همه هم برمی گردند. اگر می خواهید در این حوزه چیزی بخرید، دست کم این سه سوال را جواب بدهید: محصولش امروز چیست، چه کسی از آن استفاده می کند، و اگر توکن را حذف کنیم باز هم کار می کند یا نه. سوال سوم بیشتر پروژه ها را کنار می گذارد.

مسئله ای که فقط برای کاربر ایرانی وجود دارد

سرویس های هوش مصنوعی و پلتفرم های محاسبات ابری، پرداخت از ایران را نمی پذیرند. این محدودیت برای کسی که می خواهد از این ابزارها استفاده کند بسیار ملموس تر از بحث توکن است.

راهی که در عمل جواب می دهد پرداخت با ووچرها و ارزهای دیجیتال است؛ همان مسیری که برای هر سرویس خارجی دیگر هم استفاده می شود. اگر کارتان به این پرداخت ها گره خورده، مسیر پرداخت ارزی با ووچر جای منطقی تری برای شروع است تا خریدن توکنی که اسمش هوش مصنوعی دارد.

یک هشدار هم بدهم چون زیاد دیده ایم: تبلیغ «ربات هوش مصنوعی معامله گر» با سود تضمینی، در ایران و بیرون ایران، یکی از رایج ترین قالب های کلاهبرداری است. ربات های معامله گر واقعا وجود دارند و واقعا هم کاری که تبلیغ می شود را نمی کنند.

سوال های پرتکرار

حرف آخر

ترکیب هوش مصنوعی و بلاکچین یک ایده بد نیست؛ فقط خیلی باریک تر از چیزی است که فروخته می شود. بلاکچین در این ترکیب لایه پرداخت و ثبت است و هوش مصنوعی جای دیگری اجرا می شود.

هر بار متنی خواندید که این دو را «انقلاب مشترک» نامید، دنبال جمله ای بگردید که بگوید دقیقا کدام قسمت روی زنجیره اجرا می شود. اگر چنین جمله ای نبود، متن درباره فناوری نیست، درباره قیمت است. و اگر دنبال تهدید واقعی این حوزه اید، کامپیوتر کوانتومی و امنیت بلاکچین بحث جدی تری از این است.