سال ها به مردم گفته شد اتریوم قرار است به شصت و چهار شارد تقسیم شود و صد هزار تراکنش در ثانیه پردازش کند. آن نقشه اجرا نشد.
نه اینکه شکست خورد؛ عوض شد. و آنچه جایش آمد چیز دیگری است که اسمش را هنوز شاردینگ می گذارند ولی کار کاملا متفاوتی می کند.
اگر می خواهید بفهمید چرا کارمزد اتریوم آن طور که وعده داده شد پایین نیامد، جواب همین جاست.
شاردینگ قرار بود چه باشد
ایده اصلی ساده بود: به جای اینکه هر گره کل تراکنش ها را اجرا کند، شبکه به تکه هایی تقسیم شود و هر تکه سهم خودش را پردازش کند. ظرفیت چند برابر می شد بدون اینکه اجرای یک گره سنگین تر شود.
مشکل این طرح اجرایی بود، نه نظری. وقتی اجرا در شاردهای جدا انجام شود، قراردادی که روی شارد یک است نمی تواند ساده با قراردادی روی شارد دو حرف بزند. ترکیب پذیری، یعنی همان چیزی که کل دیفای رویش بنا شده، از بین می رفت.
پس اتریوم راه دیگری رفت.
آنچه واقعا آمد: شارد داده، نه شارد اجرا
صفحه دنک شاردینگ در سایت رسمی اتریوم مسیر فعلی را توضیح می دهد و تفاوت را روشن می کند.
مرحله اول که اجرا شده، پروتو دنک شاردینگ یا همان EIP-4844 است. کاری که می کند این است: به بلاک ها بسته های داده ای به نام بلاب اضافه می کند. نکته کلیدی در همان صفحه آمده؛ داده داخل بلاب برای ماشین مجازی اتریوم قابل دسترسی نیست و بعد از یک مدت مشخص، حدود چهار هزار و نود و شش epoch یا تقریبا هجده روز، خودکار حذف می شود.
قبلش رول آپ ها مجبور بودند داده شان را در بخش گران بلاک بگذارند؛ جایی که همه گره ها پردازشش می کنند و برای همیشه می ماند، در حالی که رول آپ فقط چند روز به آن نیاز دارد.
و مرحله بعد، دنک شاردینگ کامل، مسئولیت بررسی این بلاب ها را بین زیرمجموعه هایی از گره ها تقسیم می کند. همان صفحه هدف را بیش از صد هزار تراکنش در ثانیه اعلام می کند.
حالا مهم ترین جمله این متن
آن صد هزار تراکنش، ظرفیت لایه دوم است، نه لایه اصلی اتریوم.
یعنی اتریوم تصمیم گرفت خودش سریع نشود. تصمیم گرفت زیرساخت ارزانی برای شبکه هایی باشد که سریع هستند. این یک انتخاب معماری است و پیامدهای مستقیم برای شما دارد:
- کارمزد روی خود اتریوم پایین نمی آید و قرار هم نیست بیاید.
- کارمزد ارزان روی رول آپ هاست، و برای استفاده از آنها باید دارایی تان را به آنجا ببرید.
- یعنی یک مرحله پل زدن اضافه می شود، با ریسک و کارمزد خودش.
این دقیقا همان چیزی است که خیلی ها بعد از مرج انتظار داشتند و نگرفتند؛ ماجرایش در وعده ارزان شدن که محقق نشد باز شده و انتخاب بین شبکه های لایه دوم در مقایسه لایه های دوم اتریوم.
و سولانا که راه مخالف را رفت
سولانا همان مسئله را با فرض متفاوتی حل کرد: یک زنجیره واحد، بدون شارد، بدون لایه دوم اجباری. همه چیز روی همان لایه اصلی.
ساختار کارمزدش هم متفاوت است. مستندات کارمزد سولانا می گوید کارمزد پایه پنج هزار لامپورت به ازای هر امضاست که نیمی سوزانده می شود و نیمی به اعتبارسنج می رسد، به علاوه یک کارمزد اولویت اختیاری که تعیین می کند تراکنش شما زودتر در نوبت قرار بگیرد.
دقت کنید به کلمه «امضا». کارمزد پایه ثابت است و به پیچیدگی تراکنش ربطی ندارد؛ چیزی که به پیچیدگی ربط دارد، بودجه محاسباتی و کارمزد اولویت است. این با مدل گس اتریوم که مستقیم با پیچیدگی بالا می رود، بنیادا فرق دارد.
هزینه ای که هر کدام می پردازند
هیچ کدام مجانی نیست و اینجا جایی است که باید موضع گرفت.
هزینه اتریوم پیچیدگی است. کاربر باید بداند روی کدام شبکه است، چطور پل بزند، و کدام آدرس روی کدام شبکه اعتبار دارد. بخش بزرگی از دارایی هایی که واقعا گم می شوند، سر همین یک نکته گم می شوند.
هزینه سولانا در نیازمندی های سخت افزاری اعتبارسنج هاست. وقتی همه چیز روی یک زنجیره اجرا شود، اجرای گره گران تر می شود و تعداد کسانی که می توانند گره اجرا کنند کمتر.
پس این یک انتخاب بین خوب و بد نیست. انتخاب بین دو نوع ریسک است: پیچیدگی برای کاربر، در برابر تمرکز بیشتر در لایه گره ها.
پس بالاخره کدام؟
برای اکثر کاربران ایرانی جواب عملی است، نه ایدئولوژیک.
اگر با دیفای و قراردادهای پیچیده کار می کنید و به بزرگ ترین اکوسیستم نیاز دارید، اتریوم است و باید هزینه پیچیدگی لایه دوم را بپذیرید. اگر انتقال ساده و ارزان می خواهید و اکوسیستم برایتان اولویت دوم است، سولانا کار را با یک مرحله کمتر انجام می دهد.
و اگر هدفتان اصلا پرداخت به یک سرویس خارجی است، هیچ کدام؛ ووچر دلاری بدون پل و بدون شبکه این کار را انجام می دهد.
مقایسه کامل تر این دو زنجیره، فراتر از بحث شاردینگ، در سولانا یا اتریوم؛ آنچه واقعا فرق را می سازد آمده و درآمد غیرفعال روی اتریوم در راه های استیکینگ اتریوم.
سوال های پرتکرار
شاردینگ اتریوم اجرا شد یا نه؟
مرحله اولش با نام پروتو دنک شاردینگ یا EIP-4844 اجرا شده و بلاب های داده را اضافه کرده است. اما این شاردینگ اجرا نیست؛ شاردینگ داده است. نقشه قدیمی شصت و چهار شارد اجرایی کنار گذاشته شد.
بلاب چیست و چه فرقی با داده معمولی دارد؟
بسته داده ای است که به بلاک ضمیمه می شود، برای ماشین مجازی اتریوم قابل خواندن نیست و بعد از حدود هجده روز خودکار حذف می شود. همین موقت بودن، آن را برای رول آپ ها بسیار ارزان تر از روش قبلی می کند.
پس چرا کارمزد اتریوم هنوز بالاست؟
چون ارزان شدن روی لایه دوم اتفاق افتاد، نه روی خود اتریوم. طراحی فعلی اتریوم قرار نیست لایه اصلی را ارزان کند؛ قرار است لایه اصلی را ارزان ترین محل ذخیره داده برای لایه دوم بکند.
کارمزد سولانا چطور حساب می شود؟
طبق مستندات رسمی، یک کارمزد پایه ثابت به ازای هر امضا که نیمی از آن سوزانده می شود، به علاوه یک کارمزد اولویت اختیاری که بر اساس واحدهای محاسباتی مصرفی تعیین می شود و تماما به اعتبارسنج می رسد.
