«روی سولانا ساختن NFT تقریبا مجانی است.» این جمله را همه جا می خوانید و تا حدی درست است. اما «تقریبا مجانی» عدد نیست، و وقتی می خواهید هزار قطعه بسازید، فرق بین دو روش می تواند صدها برابر باشد.
پس بیایید عددها را از منبعشان بیاوریم.
اول کارمزد پایه شبکه، که ربطی به NFT ندارد
هر تراکنش روی سولانا دو جزء دارد. مستندات رسمی کارمزد سولانا این طور تفکیکش می کند:
- کارمزد پایه: پنج هزار لامپورت به ازای هر امضا. نیمی سوزانده می شود و نیمی به اعتبارسنج می رسد.
- کارمزد اولویت: اختیاری، بر اساس واحدهای محاسباتی مصرفی، و تماما به اعتبارسنج می رسد. این همان چیزی است که در زمان شلوغی تعیین می کند تراکنش شما زودتر پردازش شود.
نکته ای که خیلی ها جا می اندازند: کارمزد پایه به ازای امضاست، نه به ازای پیچیدگی. تراکنش سنگین و سبک کارمزد پایه یکسانی دارند و آنچه با پیچیدگی بالا می رود، مصرف واحد محاسباتی است.
در روزهای شلوغ، کارمزد اولویت است که هزینه را می سازد، نه کارمزد پایه. اگر جایی خواندید «کارمزد سولانا ثابت است»، فقط نصف ماجرا را خوانده اید.
و حالا هزینه واقعی NFT: اجاره
این بخشی است که تقریبا هیچ متن فارسی ای درست توضیح نمی دهد.
روی سولانا هر چیزی که روی زنجیره ذخیره می شود، باید ودیعه ای به نام اجاره بپردازد تا فضایش نگه داشته شود. یک NFT معمولی چند حساب روی زنجیره می سازد و برای هر کدام اجاره قفل می شود.
مستندات متاپلکس، یعنی همان استانداردی که اکثر NFTهای سولانا با آن ساخته می شوند، این را صریح می گوید: هزینه اجاره برای NFT روی سولانا نسبتا ارزان است اما خطی رشد می کند. یعنی هزار NFT هزار برابر یکی هزینه دارد.
پس «مجانی» نیست. «ارزان به ازای هر واحد» است، و این دو تا وقتی تعداد بالا برود، دو چیز کاملا متفاوت می شوند.
راه حلی که این معادله را عوض کرد
برای همین مسئله چیزی به نام NFT فشرده ساخته شد؛ به جای اینکه هر NFT حساب مستقل خودش را داشته باشد، داده ها در یک درخت مرکل ذخیره می شوند و فقط ریشه اش روی زنجیره می نشیند.
مستندات برنامه Bubblegum متاپلکس جدول هزینه اش را منتشر کرده و اعداد گویا هستند. برای ده هزار NFT فشرده، مجموع هزینه ذخیره سازی و تراکنش حدود ۰.۲۷ سول است. برای یک میلیون NFT، حدود ۵.۳ سول. یعنی هزینه به ازای هر واحد از حدود بیست و هفت میلیونیم سول به حدود پنج میلیونیم سول می رسد.
دقت کنید چه اتفاقی می افتد: با صد برابر شدن تعداد، هزینه کل بیست برابر می شود، نه صد برابر. این دقیقا برعکس رشد خطی اجاره است.
دو هشدار از همان صفحه که باید بدانید. اول اینکه نسخه اول Bubblegum قدیمی شده و برای پروژه جدید نسخه دوم توصیه می شود. دوم اینکه برخی دستورهای نسخه دوم کارمزد پروتکل دارند، پس جدول بالا کف هزینه است نه سقفش.
هزینه ای که در هیچ جدولی نیست
سه قلم دیگر هست که ساخت را ارزان نگه می دارند ولی کل پروژه را نه.
ذخیره فایل. خود تصویر روی زنجیره نمی رود؛ فقط نشانی اش می رود. ذخیره پایدار آن فایل هزینه جداگانه دارد و اگر ارزان ترین راه را بروید، ریسکش این است که چند سال بعد NFT شما به یک نشانی مرده اشاره کند.
کارمزد بازار. بازارهای NFT درصدی از هر فروش می گیرند و این معمولا از کل هزینه ساخت بیشتر است.
حق امتیاز سازنده. که در عمل به سیاست هر بازار بستگی دارد و تضمین شده نیست. اگر مدل درآمدی تان روی حق امتیاز فروش ثانویه بنا شده، این ریسک را جدی بگیرید.
حرف صریح درباره سرمایه گذاری
ارزان بودن ساخت، دلیل خوبی برای خرید نیست. در واقع تا حدی برعکس است.
وقتی ساختن یک مجموعه چند سول خرج بردارد، عرضه بی نهایت است و کمیابی فقط به اندازه ای واقعی است که تقاضا برایش وجود داشته باشد. آنچه از دوره اوج باقی مانده در بازمانده های واقعی پروژه های NFT و وضعیت فعلی هنر دیجیتال در هنر NFT بعد از ریزش بازار بررسی شده است.
موضع من: اگر سازنده اید، سولانا از نظر هزینه بهترین انتخاب موجود است و NFT فشرده این را قطعی می کند. اگر خریدارید، هزینه پایین ساخت هیچ چیزی درباره ارزش آنچه می خرید نمی گوید.
لایه ایرانی
دو نکته عملی که در راهنماهای خارجی نیست.
اول، برای هر کدام از این کارها به سول نیاز دارید و تهیه اش از داخل ایران مسیر خودش را دارد؛ خرید سولانا با تومان ساده ترین قدم اول است. بر اساس سفارش های ثبت شده در پلتفرم دیجی دلار، بیشتر کسانی که برای اولین بار سراغ ساخت NFT می روند مبلغ لازم را کم برآورد می کنند، چون فقط کارمزد تراکنش را حساب کرده اند و اجاره و ذخیره فایل را نه.
دوم، دسترسی به بازارهای NFT از ایران پایدار نیست و همین ریسک را به کل نقشه اضافه می کند. اگر برنامه تان به یک بازار مشخص وابسته است، آن وابستگی را جزو ریسک ها بنویسید.
و بحث زیرساختی این شبکه، یعنی چرا سرعتش را این طور به دست می آورد، در سرعت تراکنش سولانا در مقایسه با بقیه و وضعیت کلی بازار NFT این شبکه در بازار NFT سولانا آمده است.
سوال های پرتکرار
ساخت یک NFT روی سولانا چقدر هزینه دارد؟
عدد ثابتی ندارد چون به نوع NFT بستگی دارد. برای NFT فشرده، طبق جدول منتشرشده متاپلکس، هزینه به ازای هر واحد در حد چند میلیونیم سول است. برای NFT معمولی، اجاره حساب های روی زنجیره تعیین کننده است و خطی رشد می کند.
NFT فشرده با NFT معمولی چه فرقی دارد؟
در محل ذخیره داده. NFT فشرده به جای حساب مستقل، در یک درخت مرکل نگه داشته می شود و فقط ریشه اش روی زنجیره است. همین هزینه را به شدت پایین می آورد ولی برای خواندنش به زیرساخت نمایه سازی نیاز دارید.
چرا کارمزد سولانا گاهی بالا می رود؟
کارمزد پایه ثابت است؛ چیزی که بالا می رود کارمزد اولویت است. در زمان ازدحام، تراکنش هایی که کارمزد اولویت بالاتری بگذارند زودتر پردازش می شوند و همین رقابت هزینه را بالا می برد.
تصویر NFT من کجا ذخیره می شود؟
روی زنجیره نه. آنچه ثبت می شود نشانی فایل است و خود فایل جای دیگری نگهداری می شود. اگر آن محل ذخیره پایدار نباشد، NFT باقی می ماند ولی تصویرش قابل بارگذاری نخواهد بود.
