آیوتا در صنعت خودرو؛ چه ماند و چه از بین رفت
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
یک خودروی برقی به شارژر وصل می شود، برق می گیرد، و بدون کارت و بدون اپلیکیشن هزینه اش را خودش پرداخت می کند. چند سنت، مستقیم، بین دو دستگاه.
این تصویری بود که آیوتا سال ها با آن شناخته می شد و دلیل اینکه اسمش در کنار خودروسازها می آمد. مسئله این است که پایه فنی این تصویر در سال ۲۰۲۴ عوض شد و بیشتر مطالب فارسی هنوز نسخه قدیمی را تعریف می کنند.
پس بیایید اول ببینیم قرار بود چه کار کند، بعد ببینیم امروز چه چیزی از آن باقی است.
جواب در یک عدد است: کارمزد.
شبکه های پرداخت معمولی یک کف هزینه دارند. زیر آن کف، تراکنش صرف نمی کند. یعنی پرداخت دو سنتی برای عبور از یک دوربین جاده ای یا خرید یک بسته داده ترافیکی، با کارت بانکی اصلا شدنی نیست؛ کارمزد از خود مبلغ بیشتر می شود.
آیوتا مدعی بود این کف را حذف کرده. ساختارش هم بلاکچین معمول نبود؛ گرافی به نام تنگل که در آن هر تراکنش دو تراکنش قبلی را تایید می کرد و ماینری در کار نبود که بخواهد کارمزد بگیرد. اگر این ادعا سرپا می ماند، خودرو طبیعی ترین مشتری اش بود: میلیون ها دستگاه که باید مدام مبالغ ریز رد و بدل کنند.
ساختار تنگل و اینکه چه بلایی سرش آمد را جداگانه در وضعیت امروز ساختار تنگل باز کرده ایم.
در نوامبر ۲۰۲۴ بنیاد آیوتا پیشنهادی به نام آیوتا ریبیسد داد و دارندگان توکن در دسامبر همان سال به آن رای مثبت دادند. شبکه از پایه بازنویسی شد. اینها تغییرات واقعی اند و همه شان در مستندات رسمی خود آیوتا نوشته شده:
- شبکه حالا اثبات سهام تفویضی دارد؛ مجموعه ای از ولیدیتورها که در دوره های حدودا ۲۴ ساعته تراکنش ها را پردازش می کنند و در صورت تخلف سهامشان جریمه می شود.
- قرارداد هوشمند دارد و زبانش موو است.
- کارمزد دارد. فرمولش هم صریح نوشته شده: هزینه محاسبات به علاوه هزینه ذخیره سازی منهای بازپرداخت ذخیره سازی. یعنی ذخیره داده روی زنجیره پول می خواهد و اگر داده را پاک کنید بخشی برمی گردد.
- اعشار توکن از ۶ رقم به ۹ رقم رفت و موجودی های شبکه قبلی در ۱۰۰۰ ضرب شدند. اگر کسی موجودی کیف پول قدیمی اش را نگاه کند و عدد عجیبی ببیند، دلیلش همین است.
- ۴٬۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ توکن از شبکه قبلی منتقل شد و در هر دوره ۷۶۷٬۰۰۰ توکن جدید ضرب می شود؛ پس سقف عرضه ثابتی هم دیگر وجود ندارد.
ضعیف تر شد، و این را باید صریح گفت.
وقتی کارمزد وجود دارد، پرداخت دو سنتی دوباره باید با کف هزینه سنجیده شود. کارمزد شبکه آیوتا کوچک است، ولی صفر نیست، و «صفر» دقیقا همان چیزی بود که کل استدلال روی آن بنا شده بود.
دو مانع دیگر هم هست که هیچ وقت فنی نبودند:
مسئولیت. اگر خودرویی خودش پرداخت کند و پرداخت اشتباه از آب دربیاید، شکایت را چه کسی جواب می دهد؟ خودروساز، اپراتور شارژ، یا صاحب خودرو؟ تا وقتی این جواب روشن نباشد، هیچ خودروسازی چنین قابلیتی را در محصول انبوه نمی گذارد.
قانون. پرداخت خودکار از سوی یک دستگاه، در بیشتر کشورها زیر قوانین خدمات پرداخت می افتد و آن قوانین احراز هویت انسان می خواهند. این مانع با هیچ ارتقای پروتکلی برداشته نمی شود.
جای واقعی اش آنجاست که مسئله «پرداخت» نیست، «اثبات» است.
زنجیره تامین خودرو ده ها هزار قطعه از صدها تامین کننده دارد و مسئله اصلی اش این است که ثابت کند یک قطعه واقعی است و از کجا آمده. اینجا دفتر کل تغییرناپذیر واقعا کار می کند و هیچ پرداخت خردی هم لازم نیست.
و جالب اینکه در فهرست پروژه های واقعی که خود آیوتا امروز روی صفحه اصلی اش نشان می دهد، دقیقا همین دسته دیده می شود: گذرنامه دیجیتال محصول، انتقال اسناد تجاری بین مرزها، و هویت دیجیتال. یک پروژه خودروسازی در آن فهرست نیست.
این را به عنوان انتقاد نمی نویسم؛ به عنوان جهت گیری می نویسم. آیوتا از «پول خرد ماشین ها» به سمت «اسناد و اصالت» چرخیده و آن حوزه به مراتب پول واقعی تری دارد. اینکه از آن پروژه های اولیه چه چیزی باقی ماند را در کارنامه پروژه های آیوتا جدا بررسی کرده ایم.
یک هشدار عملی. سرمایه گذاری روی یک توکن به خاطر یک روایت صنعتی، ریسکی است که خیلی ها در این پروژه پرداختند.
روایت «خودروها با آیوتا پرداخت می کنند» سال هاست تکرار می شود و در همین مدت پایه فنی اش عوض شده. اگر قرار است بخرید، بر اساس چیزی بخرید که شبکه امروز هست، نه بر اساس تیتر ۲۰۱۸. توضیح وضعیت فعلی شبکه در آیوتا امروز چه شبکه ای است آمده.
و اگر مقصدتان اصلا خرید توکن نیست و فقط می خواهید هزینه یک سرویس خارجی را بدهید، مسیر ساده تر تهیه کد ووچر برای پرداخت سرویس خارجی است؛ نه نوسان دارد و نه نیاز به فهمیدن پروتکل.
آیا آیوتا واقعا در خودروها استفاده می شود؟
در محصول انبوه نه. آنچه وجود داشته آزمایش ها و همکاری های پژوهشی بوده، و در فهرست پروژه های فعالی که خود بنیاد آیوتا امروز منتشر می کند، مورد خودرویی دیده نمی شود.
آیا تراکنش آیوتا هنوز رایگان است؟
نه. بعد از ارتقای ریبیسد، شبکه کارمزد محاسبات و کارمزد ذخیره سازی دارد و بخشی از هزینه ذخیره سازی هنگام حذف داده برمی گردد. این در مستندات رسمی آیوتا نوشته شده.
چرا موجودی کیف پول قدیمی من عوض شده است؟
چون تعداد اعشار توکن از ۶ به ۹ تغییر کرد و موجودی های شبکه قبلی در ۱۰۰۰ ضرب شدند. تعداد واحدها بزرگ تر شده، ارزش دارایی شما به همان نسبت تغییر نکرده است.
آیوتا برای اینترنت اشیا بهتر است یا بلاکچین های دیگر؟
بعد از ریبیسد این سوال جواب بدیهی ندارد، چون تفاوت ساختاری بزرگی که قبلا آیوتا را جدا می کرد کمرنگ شده. مقایسه واقعی را در پرونده بلاکچین در اینترنت اشیا انجام داده ایم.
نقش آیوتا در صنعت خودرو یک ایده خوب بود که پایه فنی اش را از دست داد. پرداخت خرد بین دستگاه ها هنوز مسئله جالبی است، ولی حل کننده اش دیگر «شبکه بدون کارمزد» نیست، چون چنین شبکه ای اینجا وجود ندارد.
چیزی که ماند، سمت خسته کننده تر ماجراست: اثبات اصالت قطعه و انتقال امن سند. کمتر جذاب، بیشتر قابل فروش.
