جلوگیری از کلاهبرداری ارز دیجیتال؛ و اگر پول رفت چه کنیم

تماسی که هر چند وقت یک بار می رسد تقریبا همیشه یک شکل دارد: «پول را فرستادم، بلاکم کرد، حالا چه کار کنم؟»

و جواب صادقانه، در بیشتر موارد، خوشایند نیست. تراکنش روی بلاکچین برگشت پذیر نیست و هیچ پلتفرمی نمی تواند آن را باطل کند. برای همین تمام ارزش این متن در نیمه اولش است: کارهایی که قبل از فرستادن پول انجام می دهید. نیمه دومش هم لازم است، چون اگر اتفاق افتاد باید بدانید واقعا چه کاری از دستتان برمی آید و چه کاری برنمی آید.

اگر دنبال فهرست انواع کلاهبرداری هستید، آن را جداگانه در انواع کلاهبرداری ارز دیجیتال نوشته ایم. اینجا بحث پیشگیری و پیگیری است.

یک قاعده که بیشتر موارد را می گیرد

قبل از هر چک لیستی، این یک جمله را نگه دارید: هیچ کس سود تضمین شده نمی دهد.

در بازاری که قیمتش در یک روز ده درصد جابجا می شود، کسی که «سود ماهانه ثابت» وعده می دهد یا از جایی سود می دهد که به شما نمی گوید، یا از پول نفر بعدی. هر دو حالت، دیر یا زود به یک جا ختم می شود.

دو جمله دیگر هم در همین رده اند: هیچ پشتیبانی واقعی عبارت بازیابی کیف پول شما را نمی خواهد، و هیچ سرویس معتبری از شما نمی خواهد نرم افزار دسترسی از راه دور نصب کنید. اگر یکی از این سه اتفاق افتاد، گفتگو تمام است.

چک لیست قبل از فرستادن پول

این ها را از سفارش هایی که در پلتفرم ثبت می شود و از تماس هایی که با پشتیبانی گرفته می شود جمع کرده ایم:

• طرف مقابل کیست و چه چیزی از او قابل بررسی است؟ یک کسب و کار واقعی هویت، نشانی و مجوز قابل استعلام دارد. مجوزهای خود ما هم در صفحه مجوزها و هویت حقوقی قابل استعلام فهرست شده و اصل ماجرا همین است: هر پلتفرمی باید بتواند چیزی نشانتان بدهد که خودتان راستی آزمایی کنید.
• نرخ چقدر با بازار فاصله دارد؟ نرخ به وضوح بهتر از همه جا، بهترین طعمه دنیاست. اگر کسی خیلی ارزان تر می فروشد، اول بپرسید چرا.
• چرا عجله دارد؟ فشار زمانی ابزار اصلی کلاهبردار است. «فقط تا نیم ساعت دیگر» یعنی نمی خواهد فرصت فکر کردن داشته باشید.
• پرداخت کجا انجام می شود؟ اگر طرف اصرار دارد معامله بیرون از پلتفرم و به حساب شخصی انجام شود، تمام محافظت ها را دور زده اید.
• حساب مقصد به نام کیست؟ واریز به حساب شخصی به جای حساب شرکتی، مهم ترین علامت هشدار در معاملات ریالی است.

و یک عادت ساده که خیلی ها ندارند: در معامله اول با هر طرف جدید، مبلغ کم بفرستید. هزینه این آزمایش ناچیز است و بارها جلوی ضرر بزرگ را گرفته.

تله های فنی که ربطی به ساده لوحی ندارد

بخشی از قربانی ها آدم های بی دقتی نیستند. این چهار مورد باتجربه ترها را هم گرفته:

امضای دسترسی نامحدود. وقتی به یک قرارداد اجازه برداشت توکن می دهید، پیش فرض معمولا نامحدود است. یک سایت آلوده لازم نیست رمزی از شما بگیرد؛ کافی است همان امضا را بگیرد. دسترسی ها را محدود کنید و دوره ای پاکشان کنید.

آدرس جعلی مشابه. مهاجم تراکنش های کوچکی از آدرسی می فرستد که چند کاراکتر اول و آخرش شبیه آدرس واقعی شماست تا در تاریخچه بنشیند. دفعه بعد که آدرس را از تاریخچه کپی می کنید، به او می فرستید. آدرس را همیشه از منبع اصلی بردارید و کامل چک کنید.

توکن جعلی با نام درست. اسم توکن هیچ چیز را ثابت نمی کند؛ فقط آدرس قرارداد معتبر است.

پشتیبان قلابی در گروه ها. به محض اینکه در یک گروه عمومی سوال می پرسید، چند نفر در خصوصی به شما پیام می دهند. پشتیبانی واقعی هیچ وقت اول پیام نمی دهد. الگوی کاملش را در کلاهبرداری های رایج خرید ووچر در تلگرام شکافته ایم.

و اگر پول رفت؛ واقعا قابل پیگیری است؟

اینجا باید دقیق حرف زد، چون هم امید بی جا دادن بد است و هم ناامیدی زودهنگام.

ردیابی با بازپس گیری فرق دارد. تراکنش های بلاکچین عمومی اند و مسیر پول قابل دیدن است. اما دیدن اینکه پول کجا رفته، به معنای توانایی برگرداندنش نیست. شرکت های تحلیل زنجیره ای این کار را در مقیاس انجام می دهند؛ گزارش جرایم رمزارزی چین الایسیس می گوید ارزش دارایی های سرقت شده در سال ۲۰۲۴ حدود دو و دو دهم میلیارد دلار بوده و فعالیت مجرمانه چهارده صدم درصد کل حجم تراکنش های زنجیره ای را تشکیل داده. یعنی داده هست؛ آنچه کمیاب است، مسیر اجرایی برای پس گرفتن.

تعیین کننده این است که طرف مقابل داخلی بوده یا خارجی. این مهم ترین تفکیک عملی است:

• اگر پول را به حساب بانکی ایرانی واریز کرده اید، یک هویت واقعی پشت آن حساب هست. شکایت معنا دارد و مسیر قضایی وجود دارد. شانستان اینجاست.
• اگر رمزارز را به کیف پول خارجی فرستاده اید، عملا هیچ مرجعی نمی تواند مجبورش کند برگرداند. تنها حالت استثنا وقتی است که پول وارد صرافی بزرگی شود که پاسخگوی درخواست های قانونی است، آن هم به شرط سرعت.

کارهایی که در ساعت اول واقعا فایده دارند: بیشتر پول نفرستید، همه چیز را ذخیره کنید (شماره تراکنش، آدرس مقصد، تصویر گفتگو، شماره حساب و شماره تماس)، موضوع را به پلیس فتا گزارش کنید و شکایت را ثبت کنید، و اگر مقصد یک صرافی شناخته شده است سریع به پشتیبانی آن اطلاع بدهید تا حساب را علامت گذاری کند.

یک حالت خاص هم هست که کم می دانند: تتر روی بعضی شبکه ها قابلیت مسدودسازی آدرس دارد و ناشر می تواند در موارد خاص آدرسی را فریز کند. این حق ناشر است نه حق شما، و روال و شرایطش را در مسدود شدن آدرس تتر و شرایطش توضیح داده ایم.

تله دوم: کسانی که ادعا می کنند پولتان را برمی گردانند

این را جدی بگیرید چون دقیقا سراغ قربانی ها می آید.

بعد از اینکه کلاهبرداری اتفاق افتاد، حساب هایی پیدا می شوند که خدمات «بازیابی دارایی» تبلیغ می کنند و برای شروع کار پیش پرداخت می خواهند. این خودش کلاهبرداری دوم است و طعمه اش کسی است که تازه ضرر کرده و آماده است هر کاری بکند. هیچ سرویس واقعی ای نمی تواند تراکنش زنجیره ای را برگرداند؛ کسی که وعده اش را می دهد دروغ می گوید.

قاعده ساده: بعد از یک ضرر، هیچ پول جدیدی برای پس گرفتن پول قدیمی خرج نکنید.

آنچه از دست ما هم برنمی آید

باید حدود کار را گفت. هیچ پلتفرمی، از جمله ما، نمی تواند تراکنش ثبت شده روی بلاکچین را برگرداند. اگر ووچری را به کسی داده اید که کدش را استفاده کرده، آن کد مصرف شده و بازگشتی ندارد. اگر خارج از پلتفرم و به صورت شخصی معامله کرده اید، هیچ سازوکار حمایتی وجود ندارد.

تنها چیزی که واقعا کار می کند، همان نیمه اول این متن است. برای معاملات تتری هم الگوهای کلاهبرداری تتر را ببینید، چون بیشترین حجم معاملات و بیشترین موارد گزارش شده همان جاست.

سوال های پرتکرار

حرف آخر

در این بازار پیشگیری تقریبا همه چیز است، چون درمانی وجود ندارد. اگر فقط سه عادت از این متن بردارید، این سه تا باشند: هیچ سود تضمینی را باور نکنید، معامله اول با هر طرف جدید را با مبلغ کم انجام دهید، و هیچ وقت برای پس گرفتن پول از دست رفته، پول جدید خرج نکنید.