مقیاس پذیری اتریوم؛ چرا لایه اصلی قرار نیست سریع شود

بیشتر مطالبی که به فارسی درباره مقیاس پذیری اتریوم نوشته شده، هنوز منتظر شاردینگ اند. شبکه به شاردهای موازی تقسیم می شود، هر شارد تراکنش های خودش را پردازش می کند و ظرفیت چند برابر می شود.

آن نقشه عوض شده است. اتریوم تصمیم گرفت لایه اصلی را برای اجرای تراکنش بزرگ تر نکند، و کاربران را به جای دیگری منتقل کند. بحث بر سر خوب یا بد بودن این تصمیم نیست؛ بحث این است که تصمیم گرفته شده و هزینه اش را کاربر می پردازد.

نقشه فعلی، در یک جمله

صفحه رسمی مقیاس پذیری در نقشه راه اتریوم با این جمله شروع می شود: اتریوم با لایه دوم ها، که رول آپ هم نامیده می شوند، مقیاس داده می شود؛ رول آپ ها تراکنش ها را دسته بندی می کنند و خروجی را به اتریوم می فرستند.

یعنی جواب رسمی به سوال «چرا اتریوم کند و گران است» این نیست که در آینده سریع می شود. این است که قرار نیست سریع شود، و شما باید جای دیگری معامله کنید.

همان صفحه اعداد را هم می دهد: رول آپ های امروز حدود پنج تا بیست برابر ارزان تر از لایه اول اتریوم اند.

شاردینگ حذف نشد، عوض شد

چیزی که امروز به آن شاردینگ می گویند، شاردینگ اجرا نیست؛ شاردینگ داده است و اسمش دنک شاردینگ است.

مرحله اولش اجرا شده و به آن پروتو دنک شاردینگ یا EIP-4844 می گویند. مستند رسمی دنک شاردینگ کاری که کرده را دقیق توضیح می دهد و یک عدد در آن کلیدی است: بیش از نود درصد هزینه ای که کاربر روی یک رول آپ می پرداخت، بابت ذخیره دائمی داده روی اتریوم بود.

راه حل این بود که آن داده به فضای موقتی به نام بلاب منتقل شود. بلاب ها بعد از مدت مشخصی، در زمان نگارش آن مستند حدود هجده روز، خودکار حذف می شوند و نگهداری بلندمدتشان به عهده کسانی است که لازمشان دارند.

پس منطق تغییر روشن است: به جای بزرگ کردن ظرفیت اجرا، هزینه انتشار داده پایین آمد. اینکه بر سر شاردینگ اتریوم چه آمد و چرا سولانا مسیر دیگری رفت، همین نقطه انشعاب است.

هزینه ای که این تصمیم روی دوش کاربر گذاشت

اینجا جایی است که مقاله های خوش بین تمام می شوند و متن صادقانه شروع می شود.

دارایی شما دیگر یک جا نیست. وقتی ده لایه دوم وجود دارد، موجودی شما بین آن ها پخش می شود و برای هر جابه جایی به پل نیاز دارید. پل، خودش یک ریسک جداگانه است که در لایه اول وجود نداشت.

هزینه ورود و خروج حذف نشده، منتقل شده. تراکنش داخل رول آپ ارزان است، ولی رفتن به آن و برگشتن از آن روی لایه اول انجام می شود و کارمزد لایه اول دارد. برای کسی که ماهی یک تراکنش دارد، این حساب اصلا جمع نمی شود.

و مهم تر از همه، تمرکزگرایی موقت. همان صفحه رسمی می نویسد رول آپ ها با ترتیب دهنده های متمرکز راه اندازی شده اند و این در برابر سانسور آسیب پذیر است، چون گرداننده ترتیب دهنده می تواند تحت تحریم قرار بگیرد یا به شکل دیگری تحت فشار باشد.

این جمله را دوباره بخوانید، چون برای خواننده ایرانی معنای مستقیم دارد.

از ایران، این یعنی چه

لایه اول اتریوم به هیچ کس نگاه نمی کند. یک نود، یک تراکنش، بدون اجازه. این خاصیتی است که کاربر ایرانی بیشتر از خیلی ها به آن نیاز دارد.

لایه دوم، به همان اندازه بی طرف نیست. ترتیب دهنده متمرکز یعنی یک نقطه واحد وجود دارد که می تواند تصمیم بگیرد کدام تراکنش را بپذیرد. مستند رسمی خودش این را نقطه ضعف فعلی معرفی می کند و هدف بلندمدت را حذف آن می داند، ولی «هدف بلندمدت» برای کسی که امروز تراکنش دارد کافی نیست.

نتیجه عملی برای شما سه بند است:

• اگر مبلغ کوچک و پرتکرار جابه جا می کنید، لایه اول اتریوم گزینه شما نیست و هرگز نخواهد بود؛
• اگر مبلغ بزرگ و کم تکرار دارید، لایه اول هنوز ساده ترین و بی واسطه ترین مسیر است و کارمزدش نسبت به مبلغ ناچیز می شود، و قیمت لحظه ای و ثبت سفارش اتریوم همان جا کار شما را راه می اندازد؛
• اگر هدفتان صرفا انتقال یک دارایی دلاری است، اصلا لازم نیست وارد این بحث شوید؛ شبکه های ارزان تر همین کار را می کنند و پرداخت دلاری با کد ووچر اصلا وارد بحث کارمزد شبکه نمی شود.

و اگر توسعه دهنده اید، بخش عمده کاری که می شود کرد به خود قرارداد برمی گردد؛ اینکه گس را واقعا کجا می شود کم کرد پیش از انتخاب لایه اهمیت دارد.

عددهایی که باید با احتیاط خواند

هدف نهایی دنک شاردینگ کامل، به گفته همان مستند، عبور از صد هزار تراکنش در ثانیه است. این عدد در همه مقاله ها تکرار می شود و لازم است دو نکته کنارش گفته شود.

اول، این ظرفیت مجموع لایه دوم هاست، نه ظرفیت لایه اصلی. مقایسه اش با عدد تراکنش در ثانیه یک زنجیره تک لایه، مقایسه دو چیز متفاوت است.

دوم، مرحله دوم هنوز کامل نشده و مستند رسمی خودش می گوید کار پیاده سازی ادامه دارد و به پیش نیازهایی مثل جدا کردن ساخت بلاک از پیشنهاد بلاک و نمونه برداری از دسترس پذیری داده وابسته است. یعنی عدد، هدف است نه وضعیت.

مقایسه با شبکه های رقیب هم معمولا با همین دقت انجام نمی شود؛ اینکه سرعت آن چیزی نیست که فرق را می سازد دقیقا درباره همین سوءبرداشت است.

سوال های پرتکرار

جمع بندی صادقانه

اتریوم مقیاس پذیری را با سریع تر کردن خودش حل نکرد. تصمیم گرفت لایه پایه امن و کوچک بماند و بار را به لایه بالاتر منتقل کند.

برای شبکه، این تصمیم دفاع پذیری دارد. برای شما، یعنی تجربه ای که چند تکه تر است، یعنی باید بدانید دارایی تان روی کدام لایه است، و یعنی همان بی طرفی ای که به خاطرش سراغ اتریوم آمده اید، در لایه دوم هنوز کامل نیست. اینکه چرا بلوک بزرگ تر جواب نمی دهد همان معمای کلی است که همه زنجیره ها با آن روبه رو هستند؛ اتریوم فقط یکی از جواب های ممکن را انتخاب کرده است.