شاخص ترس و طمع؛ این عدد واقعا چه چیزی را می سنجد

یک عدد بین صفر تا صد، با یک عقربه که از قرمز به سبز می رود. تقریبا هر کانال تحلیلی فارسی هفته ای چند بار آن را می گذارد و زیرش می نویسد «بازار در ترس شدید است».

سوالی که تقریبا هیچ کس نمی پرسد: این عدد از کجا می آید؟

بگذارید بی تعارف بگویم. شاخص ترس و طمع یک نظرسنجی از احساسات معامله گران نیست. یک فرمول است با پنج ورودی مشخص و وزن های اعلام شده، و وقتی ورودی ها را بشناسید می فهمید کجا به دردتان می خورد و کجا فقط دارد قیمت را به شکل دیگری به شما نشان می دهد.

پنج ورودی و وزنشان، از روی صفحه خود سازنده

شاخصی که همه جا می بینید ساخته وب سایت alternative.me است و روش محاسبه اش را خودش منتشر کرده. اجزا اینها هستند:

• نوسان، ۲۵ درصد. نوسان و بیشترین افت فعلی بیت کوین با میانگین سی و نود روز گذشته مقایسه می شود. جهش غیرعادی نوسان را نشانه ترس می گیرد.
• حجم و مومنتوم بازار، ۲۵ درصد. باز هم نسبت به میانگین سی و نود روزه. حجم خرید بالا در بازار مثبت یعنی طمع.
• شبکه های اجتماعی، ۱۵ درصد.
• نظرسنجی، ۱۵ درصد؛ و این یکی متوقف شده است. روی همان صفحه نوشته «currently paused».
• دامیننس، ۱۰ درصد. بالا رفتن سهم بیت کوین از کل بازار را نشانه ترس از آلت کوین ها می گیرد.
• ترندها، ۱۰ درصد. داده گوگل ترندز برای عبارت های مرتبط با بیت کوین.

نصف وزن شاخص، یعنی نوسان و حجم، مستقیم از خود نمودار قیمت می آید. این را نگه دارید؛ در ادامه به آن برمی گردیم.

و نکته ای که در هیچ پستی نمی نویسند: این شاخص فقط بیت کوین است

سازنده در همان صفحه صریح نوشته که شاخص فعلی «فقط برای بیت کوین» است، چون بخش بزرگی از آن از نوسان قیمت بیت کوین ساخته می شود.

پس وقتی کسی زیر تحلیل سولانا یا دوج کوین این عدد را می گذارد و می گوید «احساسات بازار منفی است»، در واقع دارد وضعیت بیت کوین را به شما نشان می دهد. گاهی این دو یکی هستند و گاهی اصلا نه.

مشکل واقعی: شاخص تا حد زیادی خود قیمت است

وقتی پنجاه درصد وزن از نوسان و حجم می آید و ده درصد دیگر از دامیننس، عملا دارید یک تبدیل شده از نمودار قیمت را می خوانید.

یعنی چه؟ یعنی شاخص در سقف، سبز است و در کف، قرمز. طبیعتا. قیمت بالا رفته پس حجم و مومنتوم مثبت است.

این خودش بی فایده نیست؛ ولی آن چیزی که خیلی ها فکر می کنند هم نیست. شاخص چیزی جلوتر از قیمت به شما نمی گوید. هیچ اطلاعات پنهانی در آن نیست که در نمودار نباشد. کاری که می کند این است که چند سیگنالِ همه معلوم را در یک عدد فشرده می کند تا سریع خوانده شود.

و یک جزء ۱۵ درصدی اش، نظرسنجی، اصلا کار نمی کند. یعنی شاخصی که به عنوان «سنجش احساسات» معرفی می شود، تنها بخشی را که مستقیم از خود آدم ها می پرسید تعطیل کرده است.

پس کجا واقعا به کار می آید

یک جا، و همان یک جا ارزشش را دارد: به عنوان ترمز برای تصمیم های خودتان.

وقتی شاخص در «طمع شدید» است و شما همان لحظه احساس می کنید باید همین حالا بخرید وگرنه جا می مانید، عدد دارد به شما می گوید که این احساس، احساس اکثریت است. این تنها کاربردی است که پشتش منطق دارد.

برعکسش هم درست است. در «ترس شدید» که دستتان روی دکمه فروش است، شاخص می گوید شما در حال انجام کاری هستید که همه دارند می کنند.

اما این هم قانون نیست. بازار می تواند هفته ها در ترس شدید بماند و پایین تر برود. چند ماه در طمع بماند و بالاتر برود. شاخص نقطه ورود و خروج نمی دهد و هیچ وقت نداده.

چرخه ای که شاخص فقط برچسبش را می زند

پشت این عدد یک الگوی قدیمی تر هست که خواندنش مهم تر است. بازار در چهار مرحله می چرخد و در هر مرحله حس غالب فرق دارد:

• تجمع. قیمت آرام است، خبری نیست، حوصله ها سر رفته. اینجا کمترین رقابت را برای خرید دارید و بیشترین بی حوصلگی را.
• صعود. قیمت بالا می رود و هر بار که بالا می رود، افراد بیشتری متقاعد می شوند که باید بخرند. اینجا شاخص سبز است.
• توزیع. قیمت هنوز بالاست ولی دیگر بالاتر نمی رود. حس غالب انکار است: «فقط یک اصلاح است».
• نزول. و بعد فروش، که هر چه سریع تر باشد ضرر را بیشتر قطعی می کند.

سوگیری هایی که در این مسیر کار می کنند اسم دارند و هر کدام یک اشتباه مشخص می سازند. ترس از جا ماندن باعث خرید در بدترین قیمت می شود. اثر گله ای باعث می شود تصمیم دیگران را با تحلیل اشتباه بگیرید. و زیان گریزی، یعنی اینکه درد ضرر بیشتر از لذت سود است، باعث می شود پوزیشن زیان ده را نگه دارید و سودده را زود ببندید. دقیقا برعکس آن چیزی که باید.

خبر بد اینکه دانستن اسم اینها جلویشان را نمی گیرد. چیزی که جلویشان را می گیرد، تصمیم گرفتن قبل از لحظه است.

لایه ایرانی: یک متغیر که در هیچ شاخصی نیست

اینجا یک چیز به معادله اضافه می شود که هیچ شاخص جهانی حسابش نمی کند.

وقتی نمودار بیت کوین به تومان را نگاه می کنید، دو قیمت با هم حرکت می کنند: قیمت دلاری بیت کوین و قیمت دلار به ریال. روزهایی هست که بیت کوین جهانی منفی است و نمودار تومانی شما سبز؛ نه چون بیت کوین بالا رفته، چون ریال پایین آمده.

پس شاخص ترس و طمع ممکن است قرمز باشد در حالی که سبد تومانی شما در سود است. این دو با هم تناقض ندارند؛ دو چیز متفاوت را اندازه می گیرند.

متغیر دوم، اختلال اینترنت است. در روزهای کندی شبکه، بخشی از معامله گران ایرانی اصلا نمی توانند سفارش بگذارند. بر اساس سفارش های ثبت شده در پلتفرم دیجی دلار، الگوی ثابت این روزها این است که حجم می افتد و بعد از برگشت شبکه یکباره جمع می شود. هیچ کدام از این دو حرکت را نباید «تغییر احساسات بازار» خواند.

نرخ لحظه ای بیت کوین را هم اینجا می بینید و برای مقایسه با هر شاخصی، این عدد است که ملاک است.

اگر می خواهید یک قدم جلوتر بروید

شاخص ترس و طمع سقف مشخصی دارد. برای رفتن فراتر از آن، سه چیز عملی تر است:

اول، بدانید کدام خبر واقعا روی قیمت اثر می گذارد و کدام فقط سر و صداست؛ این را جداگانه در تفکیک خبر موثر از هیاهو باز کرده ایم. دوم، ساختار نمودار را بخوانید نه حس آن را، که موضوع خواندن روند و محدوده قیمت بیت کوین است. سوم، از خودتان بپرسید در روز بحران واقعا چه انتظاری از این دارایی دارید؛ پاسخ صادقانه اش در رفتار بیت کوین در بحران های اقتصادی آمده.

و لایه عمیق تر همین بحث، یعنی اینکه روان شناسی جمعی چطور قیمت را می سازد، در روان شناسی بازار بیت کوین جداگانه بررسی شده است.

اگر هم هدف اصلی تان اصلا معامله نیست و فقط می خواهید پرداخت خارجی انجام دهید، درگیر شدن با نوسان بیت کوین کار اضافه است؛ ووچر دلاری بدون درگیر شدن با نوسان مسیر مستقیم تری است.

سوال های پرتکرار