یک آگهی می بینید: نرخ تتر چند درصد بهتر از همه بازار، تحویل آنی، بدون احراز هویت. سایت هم مرتب است، لوگو دارد، حتی قفل سبز کنار آدرسش هست.
تقریبا همه پرونده های از دست رفتن پول در این بازار از همین جا شروع می شود. صرافی جعلی ارز دیجیتال کارش دزدیدن رمز شما نیست؛ کارش این است که خودتان با دست خودتان واریز کنید. و برای این کار فقط به دو چیز نیاز دارد: یک نرخ وسوسه کننده و یک صفحه تمیز.
الگوهایی که تکرار می شوند
سایت تازه ساز با نرخ بهتر از بازار. نرخ ارزان تر از همه رقبا هزینه جذب مشتری است، نه لطف. هیچ کسب و کاری زیر قیمت تمام شده نمی فروشد مگر اینکه قصد نداشته باشد سفارش را تحویل بدهد.
کپی یک صرافی واقعی. اینجا سایت اصلا جعلی به نظر نمی رسد چون واقعا کپی دقیق یک پلتفرم شناخته شده است؛ فقط آدرسش یک حرف فرق دارد. لینکش هم از تبلیغات یا از پیام مستقیم می آید، نه از جست و جوی خودتان.
پلتفرمی که فقط در پیام رسان وجود دارد. نه سایتی، نه شرکتی، نه آدرسی. یک کانال و یک شماره. اینجا اصلا بحث تشخیص نیست؛ چیزی برای تشخیص وجود ندارد.
سایتی که واریز را می گیرد و برداشت را نمی دهد. بدترین نوع، چون ماه ها درست کار می کند. اول همه چیز عادی است، بعد برداشت ها «به دلیل بروزرسانی» عقب می افتند و بعد سایت بالا نمی آید.
کلاهبرداری هایی که با خود توکن انجام می شوند، مثل تتر تقلبی و انتقال فیک، داستان جداگانه ای دارند و در الگوهای کلاهبرداری با خود تتر نوشته شده اند.
قبل از اولین واریز، این چند چیز را ببینید
هیچ کدام از اینها تخصصی نیست و همه شان در چند دقیقه انجام می شوند.
آدرس سایت را با چشم بخوانید، حرف به حرف. قفل سبز فقط یعنی ارتباط رمزگذاری شده؛ هر سایت کلاهبرداری هم می تواند آن را داشته باشد و دارد. قفل درباره صداقت صاحب سایت هیچ چیزی نمی گوید.
دنبال نشانه های وجود واقعی بگردید: نام ثبت شده شرکت، نشانی، شماره ثابت، و مجوزهایی که قابل استعلام باشند. یک پلتفرم واقعی این چیزها را پنهان نمی کند چون همینها سرمایه اش هستند.
سابقه اش را بیرون از سایت خودش بخوانید. اسم پلتفرم را در گوگل بزنید و به جای صفحه اولش، صفحه دوم و سوم را ببینید. یک کسب و کار چند ساله رد پا دارد؛ سایتی که دو ماه پیش ساخته شده، ندارد.
و مهم تر از همه، ببینید نرخ چطور ساخته می شود. یک پلتفرم سالم می تواند بگوید قیمتش از کجا می آید و کارمزدش چقدر است. جایی که فقط یک عدد جذاب نشان می دهد و درباره اسپرد و کارمزد چیزی نمی گوید، معمولا دلیل دارد. اینکه فاصله بین نرخ خرید و نرخ فروش از کجا می آید را که بدانید، آگهی های غیرعادی خودشان لو می روند.
تنها آزمون واقعی
هیچ کدام از چک های بالا به اندازه این یکی ارزش ندارد: یک مبلغ کوچک واریز کنید، معامله کنید، و بلافاصله برداشتش کنید.
واریز گرفتن آسان است. برداشت دادن چیزی است که کلاهبردار نمی تواند انجام دهد، چون کل مدل کارش همین است. اگر برداشت اول به هر بهانه ای عقب افتاد، همان جا تمامش کنید و به فکر بردن سرمایه بیشتر برای «آزاد کردن» پول قبلی نیفتید. آن مرحله دوم کلاهبرداری است، نه راه حل.
در ایران چه چیزی فرق می کند
سه چیز، و هر سه به ضرر کاربر است.
اول اینکه هیچ صندوق ضمانت یا بیمه سپرده ای در این بازار وجود ندارد. پولی که رفت، رفت؛ و پیگیری حقوقی وقتی طرف مقابل یک سایت بی نام و نشان است، معمولا به جایی نمی رسد.
دوم، اختلال اینترنت. در روزهایی که دسترسی ها به هم می ریزد، جمله «سایت موقتا در دسترس نیست» طبیعی به نظر می رسد. کلاهبردارها دقیقا از همین بازه استفاده می کنند تا چند روز وقت بخرند.
سوم، پلتفرم های خارجی. حتی اگر جعلی هم نباشند، حساب کاربر ایرانی روی آنها ممکن است یک روز بدون هشدار بسته شود و دارایی داخلش گیر کند؛ چرایی اش در مسدود شدن حساب ایرانی ها در صرافی های خارجی آمده. این ریسک با کلاهبرداری فرق دارد ولی نتیجه اش برای شما یکی است.
ما را هم با همین معیارها بسنجید
نوشتن این متن وقتی معنی دارد که خودمان هم زیر همان خط کش برویم.
هرچه از ما هست، با تصویر و شماره جمع شده تا بشود استعلامش کرد: مجوزها و مستندات ثبتی دیجی دلار. نرخ هم در صفحه ای که اجزای نرخ تتر را نشان می دهد با همان اجزایی که بالا گفتیم نمایش داده می شود، نه به شکل یک عدد بی توضیح.
و همان تست کوچک را روی ما هم انجام دهید. هیچ پلتفرمی، از جمله ما، نباید صرفا به خاطر اینکه درباره کلاهبرداری مقاله نوشته، اعتماد بگیرد.
سوال های پرتکرار
از کجا بفهمم یک صرافی ارز دیجیتال معتبر است؟
از سه چیز با هم: هویت حقوقی قابل استعلام، سابقه ای که بیرون از سایت خودش دیده شود، و برداشت موفقی که خودتان با مبلغ کم امتحان کرده باشید. هیچ کدام به تنهایی کافی نیست.
اگر به سایت جعلی واریز کردم چه کار کنم؟
واریز رمزارزی قابل برگشت نیست. اگر واریز ریالی بوده، فورا با بانک و مراجع انتظامی پیگیری کنید؛ شانس کم است ولی صفر نیست. و به هیچ عنوان به کسی که وعده «بازگرداندن دارایی» می دهد پول ندهید.
نرخ خیلی بهتر از بازار همیشه کلاهبرداری است؟
همیشه نه، ولی همیشه باید دلیلش را بپرسید. اختلاف کوچک بین پلتفرم ها طبیعی است؛ اختلاف چشمگیر یعنی یا هزینه ای پنهان است یا سفارش تحویل نمی شود.
خرید بدون احراز هویت نشانه بدی است؟
به تنهایی نه، ولی وقتی با نرخ غیرعادی و نبود هویت شرکت جمع شود، ترکیب خطرناکی می سازد. بدون احراز هویت یعنی هیچ رابطه قابل پیگیری بین شما و طرف مقابل ثبت نشده است.
منبع الگوهای کلاهبرداری این حوزه: گزارش سالانه چین آنالیزیس درباره جرائم رمزارزی.