دو تب باز است. در یکی تتر یک عدد است و در دیگری عدد دیگری. کدام درست است؟
هر دو. و این جواب عجیبی نیست، چون برخلاف تصور رایج قیمت تتر در ایران یک عدد مرکزی ندارد که همه از آن تبعیت کنند. اما زیر این سوال ساده، سه تفاوت کاملا جدا خوابیده که مردم هر سه را با یک اسم صدا می زنند. تا از هم جدایشان نکنید، مقایسه هایتان بی معنی است.
تفاوت اول: فاصله خرید و فروش در یک جا
در هر پلتفرمی، نرخی که با آن به شما می فروشند از نرخی که از شما می خرند بالاتر است. به این فاصله اسپرد می گویند.
اسپرد کارمزد نیست، ولی از جیب شما می رود. اگر همین حالا بخرید و بلافاصله بفروشید، اختلافش را باخته اید بدون اینکه بازار تکان خورده باشد. برای همین اسپرد واقعی ترین هزینه معامله است و تقریبا هیچ کس مقایسه اش نمی کند، چون در هیچ صفحه ای به اسم هزینه نوشته نمی شود.
چرا وجود دارد؟ چون طرف مقابل شما موجودی نگه می دارد و در فاصله بین خرید از یکی و فروش به دیگری، ریسک نوسان را می پذیرد. اسپرد قیمت این ریسک است. جایی که اسپرد به شکل غیرعادی کم است، معمولا هزینه جای دیگری برداشته می شود.
تفاوت دوم: چرا هر صرافی عدد خودش را دارد
بازار تتر به تومان، یک بازار متمرکز نیست. هیچ نهادی نرخ رسمی اعلام نمی کند و هر پلتفرم قیمتش را از عرضه و تقاضای خودش می سازد.
پس اگر روی یک پلتفرم خریدارها بیشتر باشند، قیمت آنجا کمی بالاتر می رود. اگر جای دیگری فروشنده زیاد باشد، پایین تر. این اختلاف ها معمولا کوچک اند و به سرعت جمع می شوند، چون کسانی هستند که دقیقا از همین فاصله ها نان می خورند.
دلایل ساختاری هم هست: عمق بازار هر پلتفرم، اینکه موجودی از کجا تامین شده، و سرعت تسویه ریالی. پلتفرمی که تسویه اش کندتر است، معمولا مجبور است حاشیه بیشتری بگذارد.
و مرجع جهانی هم وجود دارد، فقط دلاری است نه تومانی. قیمت تتر به دلار را می توانید روی صفحه تتر در کوین مارکت کپ ببینید، که تقریبا همیشه نزدیک یک دلار است. تمام آن نوسانی که روی نمودار تومانی می بینید، از این عدد نمی آید.
تفاوت سوم: تتر و دلار آزاد یکی نیستند
این مهم ترین بخش است و همان چیزی است که در هیچ مقاله ترجمه شده ای پیدا نمی کنید.
قیمت تومانی تتر و قیمت دلار اسکناس در بازار، دو عدد جدا هستند که معمولا نزدیک اند و همیشه یکی نیستند. گاهی تتر بالاتر می رود و گاهی پایین تر.
دلیلش این است که این دو، دو کالای متفاوت اند که به درد دو کار متفاوت می خورند. دلار اسکناس برای نگهداری فیزیکی و مصرف حضوری است. تتر برای پرداخت و انتقال آنی به بیرون. وقتی تقاضا برای انتقال ارزش به خارج بالا می رود، تتر می تواند از اسکناس جلو بزند؛ وقتی تقاضای نقدی داخلی زیاد است، عکسش.
پس اگر دیدید تتر از دلار گران تر است، لزوما اشتباهی رخ نداده. دارید بابت قابلیت انتقال پول می دهید. مقایسه کامل این دو گزینه در انتخاب بین تتر و دلار برای حفظ ارزش آمده است.
پس چطور مقایسه کنیم
یک قانون ساده: نرخ اعلامی را مقایسه نکنید، مبلغ نهایی را مقایسه کنید.
یعنی برای همان مقداری که واقعا می خواهید معامله کنید، ببینید در پایان کار چقدر تومان می دهید یا می گیرید. این عدد اسپرد و کارمزد معامله را با هم در خودش دارد و تنها عددی است که قابل مقایسه است.
و اگر قرار است تتر را جابه جا هم بکنید، کارمزد شبکه را جدا حساب کنید؛ آن هزینه مستقلی است و به نرخ ربطی ندارد. تفکیکش در جدا کردن کارمزد شبکه از کارمزد پلتفرم آمده.
یک هشدار که لازم است
نرخی که به طور محسوس از بقیه بازار بهتر است، معمولا دلیل دارد و دلیلش به نفع شما نیست.
در بهترین حالت هزینه جای دیگری از شما گرفته می شود. در بدترین حالت دارید با کسی معامله می کنید که منشا دارایی اش را نمی دانید، و آن ریسک از هر تخفیفی گران تر است. چرا منشا اهمیت دارد را در ردیابی تتر و اهمیت منشا دارایی نوشته ام.
و اگر مقصد نهایی شما پرداخت به یک سرویس خارجی است، شاید اصلا لازم نباشد وارد این مقایسه شوید: کدهای دلاری با نرخ مشخص ساختار هزینه ساده تری دارند.
سوال های پرتکرار
چرا قیمت تتر در صرافی های ایرانی با هم فرق دارد؟
چون نرخ مرکزی وجود ندارد و هر پلتفرم قیمتش را از عرضه و تقاضای خودش می سازد. عمق بازار، منبع تامین موجودی و سرعت تسویه ریالی هم روی این اختلاف اثر می گذارند.
اختلاف قیمت خرید و فروش تتر یعنی چه؟
همان اسپرد است: فاصله بین نرخی که با آن می خرید و نرخی که با آن می فروشید. اگر بلافاصله بعد از خرید بفروشید، همین فاصله ضرر شماست. روی مبالغ بزرگ معمولا از کارمزدها بزرگ تر است.
چرا قیمت تتر با دلار آزاد یکی نیست؟
چون کاربردشان یکی نیست. تتر برای انتقال و پرداخت به بیرون است و اسکناس برای نگهداری و مصرف حضوری. تقاضای این دو همیشه هم جهت نیست و همین فاصله را می سازد.
پایین ترین نرخ همیشه بهترین انتخاب است؟
نه. نرخ اعلامی فقط بخشی از هزینه است. مبلغ نهایی پس از اسپرد و کارمزد را مقایسه کنید و به سرعت تسویه و اینکه با چه کسی معامله می کنید هم وزن بدهید.
