بلاکچین در آموزش؛ از مدرک دیجیتال چه چیزی واقعا ماند

یک فارغ التحصیل ایرانی که برای دانشگاه خارجی اپلای می کند، هفته ها درگیر یک کار می شود: ثابت کردن اینکه مدرکش واقعی است. تاییدیه، ترجمه رسمی، مهر، انتظار، و گاهی هم دانشگاه مقصد که به هیچ کدام اکتفا نمی کند.

دقیقا همین مسئله بود که ده سال پیش قرار بود با بلاکچین حل شود. حالا وقت خوبی است بپرسیم چه مقدارش واقعا ساخته شد.

وعده اولیه

ایده در یک جمله جا می شد: دانشگاه مدرک را روی بلاکچین ثبت کند و هر کسی، در هر نقطه دنیا، بتواند در چند ثانیه اصالتش را بررسی کند. بدون تماس با دانشگاه، بدون واسطه، بدون امکان جعل.

وعده های بلندپروازانه تری هم بود؛ کارنامه ای که تمام عمر با شما بیاید و هر دوره و مهارت را در خودش جمع کند، یا بازار آموزشی که در آن استاد و دانشجو بدون هیچ پلتفرمی به هم وصل شوند.

چه چیزی واقعا ساخته شد

بخش اول ساخته شد و کار می کند. بلاک سرتس یک استاندارد باز برای صدور و بررسی گواهی روی بلاکچین است و از سال ها پیش وجود دارد. در سمت دانشگاهی هم کنسرسیوم مدارک دیجیتال با مشارکت چند دانشگاه شکل گرفت تا استانداردی مشترک برای صدور مدرک دیجیتال بسازد.

یعنی این فناوری نه یک ایده روی کاغذ است و نه شکست خورده. دانشگاه هایی هستند که مدرک دیجیتال قابل بررسی صادر می کنند و فرآیندش هم دقیقا همان چیزی است که وعده داده شده بود.

پس چرا مدرک شما هنوز کاغذی است.

گلوگاه فناوری نبود

ارزش یک مدرک به این نیست که صادر شده؛ به این است که پذیرفته می شود. و پذیرفته شدن یک اثر شبکه ای است: تا وقتی کارفرماها و دانشگاه ها این قالب را نشناسند، دانشگاه ها انگیزه ای برای صدورش ندارند، و تا وقتی صادر نشود، کارفرما دلیلی ندارد یاد بگیرد چطور بررسی اش کند.

سه مانع دیگر هم هست که کمتر درباره شان صحبت می شود.

حریم خصوصی. سوابق تحصیلی داده شخصی اند و ثبت دائمی و غیرقابل حذفشان روی یک دفتر عمومی، با قوانین حفاظت از داده در بسیاری از کشورها زاویه دارد. راه حل عملی این شد که خود مدرک روی زنجیره نرود و فقط اثر انگشتی از آن ثبت شود.

مسئله اصلاح. رکورد بلاکچین قرار است تغییرناپذیر باشد، ولی نمره ها گاهی اصلاح می شوند و مدارک گاهی باطل. سیستمی که نتواند اشتباهش را پس بگیرد، برای یک دانشگاه ابزار مناسبی نیست.

و ساده ترینش: بیشتر دانشگاه ها این مشکل را نداشتند. برای آنها سیستم فعلی کار می کرد و هزینه مهاجرت به یک قالب جدید، در برابر مشکلی که حل می کرد، توجیه نداشت. فناوری ای که مسئله کاربر نهایی را حل می کند ولی مسئله صادرکننده را نه، معمولا همین جا متوقف می شود.

و آن دسته دیگر، که به توکن ختم شدند

موج دوم پروژه های آموزشی بلاکچینی الگوی متفاوتی داشت: پلتفرم آموزشی با توکن اختصاصی، پاداش توکنی برای یادگیری، بازار غیرمتمرکز دوره ها. تقریبا هیچ کدام نماندند.

دلیلش هم پیچیده نیست. آموزش آنلاین دو مسئله واقعی دارد: کیفیت محتوا و پیدا کردن مخاطب. توکن هیچ کدام را حل نمی کند. آنچه اضافه می کند یک لایه پیچیدگی است و یک دارایی که وقتی قیمتش می افتد، انگیزه ای که ساخته بود هم می افتد. ساختار همین توکن ها در توکن حاکمیتی و فرقش با توکن کاربردی باز شده است.

موفق ترین کاربردهای بلاکچین در حوزه های دیگر هم همین الگو را دارند؛ جایی جواب داده که مسئله واقعا مسئله ثبت و اثبات بوده. مدیریت هویت دیجیتال با بلاکچین و توکن سازی املاک دو نمونه از همین دسته اند و هر دو با همان مانع پذیرش نهادی روبه رو هستند.

برای یک ایرانی چه معنایی دارد

اینجا جایی است که ماجرا از یک بحث نظری بیرون می آید.

سخت ترین بخش اپلای برای بسیاری از متقاضیان ایرانی، تایید سوابق تحصیلی است و مدرک قابل بررسی روی بلاکچین دقیقا همان چیزی است که این را حل می کند. اما تا وقتی دانشگاه مبدا آن را صادر نکند، این راه حل به درد شما نمی خورد. صادقانه بگویم: در کوتاه مدت هیچ چیزی در این حوزه مسئله شما را حل نمی کند.

آنچه امروز واقعا در دسترس است، گواهی های دوره های بین المللی است؛ همان هایی که پلتفرم های آموزشی خارجی صادر می کنند و بعضی شان قابل بررسی آنلاین اند. اینها جای مدرک دانشگاهی را نمی گیرند اما در رزومه حرفه ای وزن دارند، و برخلاف مدرک دانشگاهی برای گرفتنشان به هیچ نهادی وابسته نیستید.

مانع عملی شان هم یکی است: پرداخت. کارت بانکی ایرانی روی این پلتفرم ها کار نمی کند و مسیر متعارف، تهیه ووچر برای پرداخت شهریه و دوره است. اگر می خواهید از آن طرف ماجرا هم استفاده کنید، یعنی خودتان آموزش بدهید، درآمد از تدریس ارز دیجیتال مسیرش را باز کرده است.

حرف آخر

بلاکچین در آموزش یک شکست نبود، ولی آن انقلابی هم که وعده داده شد نشد. چیزی که ماند باریک و مفید است: استانداردی برای گواهی قابل بررسی که کار می کند و منتظر پذیرفته شدن است.

و درسی که از این ماجرا می شود گرفت، به کل این صنعت مربوط است: مشکلی که با فناوری حل می شود همیشه همان مشکلی نیست که آدم ها با آن دست به گریبان اند.

سوال های پرتکرار درباره بلاکچین در آموزش