توکن حاکمیتی چیست و چه فرقی با توکن کاربردی دارد

توکنی خریده اید و در توضیحاتش نوشته «دارندگان در تصمیم گیری های شبکه مشارکت می کنند». احتمالا هیچ وقت در هیچ رای گیری ای شرکت نکرده اید. تقریبا هیچ کس نکرده.

این متن هم درباره تعریف توکن حاکمیتی است و هم درباره فاصله ای که بین تعریفش و رفتار واقعی اش وجود دارد.

توکن حاکمیتی چیست

توکن حاکمیتی، حق رای در یک پروتکل است. دارنده اش می تواند به پیشنهادهایی که برای تغییر آن پروتکل مطرح می شود رای بدهد؛ چیزهایی مثل تغییر نرخ کارمزد، اضافه کردن یک دارایی جدید، تخصیص بودجه یا ارتقای قرارداد.

نمونه اش یونی سواپ است. طبق مستندات حاکمیت یونی سواپ، این سیستم در سال ۲۰۲۰ همراه با عرضه توکن یونی راه افتاد و در همان زمان چهل درصد از کل عرضه توکن به خزانه اختصاص یافت. یعنی دارندگان توکن روی خزانه ای تصمیم می گیرند که مقدارش بی اهمیت نیست.

مهم است بدانید این حق رای، سهام نیست. مالکیت شرکت به شما نمی دهد، سود تقسیمی ندارد و در بیشتر پروژه ها هیچ ادعای حقوقی ای هم پشتش نیست.

فرقش با توکن کاربردی، و جایی که شبیه هم اند

این پرتکرارترین سوال این حوزه است و جواب کوتاهش یک جمله است: توکن کاربردی به شما اجازه استفاده می دهد، توکن حاکمیتی اجازه تصمیم گیری.

با توکن کاربردی کاری در سیستم انجام می دهید: کارمزد می پردازید، به خدمتی دسترسی پیدا می کنید، از تخفیف استفاده می کنید. با توکن حاکمیتی کاری در سیستم انجام نمی دهید؛ درباره اینکه سیستم چه کاری بکند نظر می دهید.

اما شباهت هایشان بیشتر از چیزی است که در جدول های مقایسه ای می بینید، و همین است که تشخیص را سخت می کند:

• هر دو روی همان بلاکچین و با همان استانداردها ساخته می شوند؛ از نظر فنی تفاوتی ندارند.
• هر دو در بازار آزاد قابل خرید و فروش اند و قیمتشان از عرضه و تقاضا می آید، نه از کارکردشان.
• هیچ کدام مالکیت شرکت یا حق دریافت سود ایجاد نمی کنند.
• و مهم تر از همه، خیلی از توکن ها هر دو نقش را با هم دارند: هم برای پرداخت کارمزد به کار می روند و هم حق رای می دهند.

پس اگر کسی از شما بخواهد یک توکن مشخص را در یکی از این دو دسته بگذارید، سوال درست این است که آن توکن چه کاری می کند، نه اینکه اسمش چیست.

یک رای واقعا چطور داده می شود

مسیر معمول سه مرحله دارد. اول بحث در انجمن پروژه شکل می گیرد و پیشنهاد پخته می شود. بعد پیشنهاد رسمی روی زنجیره ثبت می شود. و در آخر پنجره رای گیری باز می شود و دارندگان توکن رای می دهند.

دو جزئیات فنی اینجا وجود دارد که بیشتر آدم ها از آن بی خبرند و به همین دلیل رایشان اصلا شمرده نمی شود.

تفویض. در بسیاری از پروتکل ها، صرف داشتن توکن حق رای فعال نمی کند. باید قدرت رای را به کسی تفویض کنید، حتی اگر آن کس خودتان باشید. توکنی که تفویض نشده، در شمارش وجود ندارد.

حد نصاب. هر پیشنهاد برای تصویب به حداقلی از آرا نیاز دارد. پیشنهادهایی که اکثریت موافق دارند ولی به حد نصاب نمی رسند، رد می شوند. این اتفاق مکررا می افتد.

مسیر عملی مشارکت در این ساختارها در مشارکت در تصمیم گیری دائوها قدم به قدم آمده است.

حرفی که در تعریف ها زده نمی شود

بی تعارف: در اکثر پروژه ها حاکمیت توکنی، دموکراسی نیست. رای به ازای توکن شمرده می شود، نه به ازای آدم. یعنی هر کس توکن بیشتری دارد، صدای بلندتری دارد، و توکن ها معمولا در دست تعداد کمی از سرمایه گذاران اولیه و تیم متمرکزند.

به آن، مشارکت پایین را اضافه کنید. اکثریت قاطع دارندگان هیچ وقت رای نمی دهند، و نتیجه اش این است که پیشنهادها عملا با آرای چند کیف پول بزرگ تصویب می شوند. ساختاری که روی کاغذ غیرمتمرکز است، در عمل می تواند از یک شرکت هم متمرکزتر باشد.

این را به عنوان دلیلی برای بی ارزش بودن این توکن ها نمی گویم. حاکمیت توکنی در پروژه هایی که واقعا جامعه فعال دارند کار می کند و تصمیم های مهمی از این مسیر گرفته شده. ولی «دارندگان در تصمیم گیری مشارکت می کنند» یک ادعای بازاریابی است تا وقتی که نگاه نکرده باشید چند درصد توکن ها اصلا در رای گیری شرکت می کنند. پروژه ای مثل تزوس که حاکمیت را در خود پروتکل تعبیه کرده نمونه سمت دیگر این طیف است.

آیا توکن حاکمیتی خریدنی است

اگر انگیزه تان رای دادن است، مقداری که برای تاثیرگذاری واقعی لازم دارید احتمالا خیلی بیشتر از چیزی است که فکر می کنید. برای تاثیر جدی روی یک پروتکل بزرگ، به سرمایه ای در حد یک صندوق نیاز است.

اگر انگیزه تان سرمایه گذاری است، صادقانه بگویم: قیمت این توکن ها به موفقیت پروتکل وابسته است، اما نه به شکل مستقیمی که در سهام وجود دارد. پروتکل می تواند رشد کند و ارزش توکنش پایین بماند، چون هیچ سازوکاری آن رشد را به دارنده توکن منتقل نمی کند مگر اینکه پروژه صراحتا چنین سازوکاری ساخته باشد. اولین چیزی که باید بررسی کنید همین است، نه نمودار قیمت. نکته عملی دیگر اینکه بسیاری از این توکن ها بازار اصلی شان روی بازارهای غیرمتمرکز است و در صرافی های داخلی یا اصلا نیستند یا عمق کافی ندارند.

یک مثال روشن از این خانواده، توکن پروتکل های وام دهی است که هم حق رای می دهد و هم به اقتصاد پروتکل گره خورده؛ ساختارش در مزایای پروتکل آوه در دیفای باز شده است.

برای کاربر ایرانی

سه مانع عملی وجود دارد. رای دادن روی زنجیره اتفاق می افتد و کارمزد شبکه دارد؛ برای دارنده ای با موجودی کوچک، هزینه رای دادن گاهی از ارزش رایش بیشتر می شود. رابط کاربری بیشتر انجمن ها و پنل های رای گیری از آی پی ایران محدود است. و پنجره های رای گیری زمان دار هستند و با اختلال اینترنت به راحتی از دست می روند.

نتیجه عملی اش این است که برای کاربر ایرانی، توکن حاکمیتی در بیشتر موارد یک دارایی قابل معامله است و نه یک حق رای قابل استفاده. بهتر است با همین فرض به آن نگاه کنید. تامین ارز لازم برای پرداخت کارمزد شبکه هم مسیر خودش را دارد؛ برای بسیاری از کاربران کوتاه ترین راه، تهیه ووچر و تبدیل آن به رمزارز بوده است.

سوال های پرتکرار درباره توکن حاکمیتی