تفاوت ICO و IDO؛ عرضه اولیه تزوس چه درسی داشت
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
هر چند ماه یک بار پیامی در تلگرام دست به دست می شود: «پیش فروش فلان پروژه شروع شد، قیمت اولیه نصف قیمت لیست است.»
قبل از هر تصمیمی، یک سوال ساده جواب بیشتر این پیام ها را می دهد: این عرضه از چه نوعی است و چه کسی پشتش ایستاده. چون ICO، IDO و IEO سه چیز متفاوت اند و ریسکشان هم متفاوت است.
عرضه اولیه تزوس در سال ۲۰۱۷ یکی از معروف ترین نمونه های مدل اول بود و هنوز بهترین درس عملی برای فهمیدن این تفاوت هاست.
در مدل ICO، پروژه مستقیم از عموم پول جمع می کرد. سایتی بالا می آمد، یک آدرس کیف پول اعلام می شد، شما بیت کوین یا اتریوم می فرستادید و بعدا قرار بود توکن بگیرید.
هیچ واسطی وجود نداشت. یعنی هیچ کس پروژه را بررسی نمی کرد، هیچ کس ضامن تحویل نبود و اگر چیزی تحویل داده نمی شد، شما هیچ جایی برای شکایت نداشتید.
تزوس در سال ۲۰۱۷ به همین شکل سرمایه جمع کرد و شبکه اش سال بعد راه افتاد. یعنی حتی در یکی از موفق ترین نمونه های این مدل هم، بین پرداخت پول و در دست داشتن چیزی قابل استفاده، حدود یک سال فاصله بود. وضعیت امروز عرضه اولیه تزوس این ماجرا را کامل تر باز کرده است.
در پروژه های ضعیف تر، آن یک سال هرگز به جایی نرسید.
در مدل IDO، عرضه روی یک پلتفرم غیرمتمرکز و از طریق یک لانچ پد انجام می شود. سه تفاوت عملی با ICO دارد:
یک واسط وجود دارد. لانچ پد پروژه را انتخاب می کند و اعتبار خودش را وسط می گذارد. این تضمین نیست، ولی صفر هم نیست.
نقدشوندگی از روز اول. توکن بلافاصله در یک استخر نقدینگی قابل معامله است. یعنی برخلاف ICO، لازم نیست ماه ها منتظر بمانید تا بفهمید بازار چه قیمتی برایش قائل است.
سهمیه بندی. معمولا باید توکن خود لانچ پد را داشته باشید یا در قرعه کشی شرکت کنید. این یعنی دسترسی آزاد نیست و خودش هزینه ای است که کمتر حسابش می کنند.
IEO همان IDO است با این تفاوت که پلتفرم، یک صرافی متمرکز است. اعتبارسنجی سخت گیرانه تر و احراز هویت اجباری است.
ایردراپ اصلا عرضه نیست؛ توزیع رایگان توکن به کاربرانی است که قبلا از شبکه استفاده کرده اند. پول نمی دهید، ولی وقت و کارمزد می دهید.
سیستم امتیاز مد چند سال اخیر است: کار می کنید، امتیاز جمع می کنید و بعدا شاید توکن بگیرید. کلمه مهم در این جمله «شاید» است و هیچ تعهدی پشتش نیست.
تعریف پایه ای همه این ها در عرضه اولیه سکه چیست آمده و ریسک های مشترکشان در آنچه قبل از شرکت در یک عرضه اولیه باید بدانید جمع شده است.
چهار سوال، و جوابشان در هر مدل فرق دارد.
چه کسی پروژه را بررسی کرده؟ در ICO هیچ کس. در IDO لانچ پد. در IEO صرافی. هر چه بررسی کننده معتبرتر، احتمال کلاهبرداری کمتر؛ ولی احتمال ضرر همچنان کامل سر جایش است.
کی می توانید بفروشید؟ در ICO معمولا خیلی دیر. در IDO و IEO از همان روز. این تفاوت از نظر ریسک بزرگ ترین تفاوت میان این مدل هاست.
چه چیزی می خرید؟ در همه این مدل ها یک توکن، نه سهام. مالکیت شرکت به شما نمی رسد و حق قانونی قابل اجرایی هم معمولا ندارید. تفاوت توکن حاکمیتی و کاربردی در بحث تفاوت توکن حاکمیتی و توکن کاربردی توضیح داده شده.
ریسک اصلی کجاست؟ در ICO ریسک اصلی تحویل نگرفتن است. در IDO و IEO ریسک اصلی قیمت است: توکن تحویل داده می شود، اما ممکن است ساعت ها بعد از لیست شدن، بسیار پایین تر معامله شود.
بگذارید بی تعارف بگویم: عوض شدن حروف اختصاری، مسئله بنیادی را حل نکرده است.
در هر سه مدل، بخش بزرگی از توکن دست تیم و سرمایه گذاران اولیه است و قفل این توکن ها بعدا برداشته می شود. جدول زمانی آزادسازی، مهم ترین سندی است که باید بخوانید و تقریبا هیچ کس نمی خواند.
و الگوی قیمتی هم تکرار می شود: هیجان روز لیست شدن، بعد افت طولانی. کسی که در ساعت اول می خرد، تقریبا همیشه از کسی که یک ماه صبر می کند گران تر می خرد.
در اروپا از سال ۲۰۲۳ چارچوب مشخصی برای عرضه عمومی دارایی های دیجیتال گذاشته شده و ناشران باید سند سفید ثبت کنند. اما حتی همان نهاد ناظر هم صریح می گوید اسناد ثبت شده در فهرست رسمی، توسط هیچ مرجعی تایید یا بررسی نشده اند. یعنی حتی ثبت رسمی هم مهر تایید نیست.
اگر با وجود همه این ها تصمیم دارید وارد شوید، حداقل واسط را درست انتخاب کنید. سه معیار عملی:
کارنامه، نه تعداد پروژه. نگاه کنید ده پروژه قبلی همان لانچ پد شش ماه بعد از عرضه کجا بودند. این کار بیست دقیقه وقت می برد و بیشتر از هر تحلیلی به شما می گوید.
شرط ورود. اگر برای شرکت باید توکن خود لانچ پد را بخرید و نگه دارید، آن خرید هم یک پوزیشن است با ریسک خودش. آن را جزو هزینه حساب کنید، نه بلیط ورود رایگان.
قواعد بازگشت وجه. اگر عرضه به حد نصاب نرسید یا لغو شد، پول شما چه می شود. اگر این بند در قوانین نوشته نشده، جوابش را از قبل می دانید.
و یک چیز که هیچ لانچ پدی به شما نمی گوید: خودش از هر عرضه کارمزد می گیرد، چه پروژه موفق شود چه نه. انگیزه او با انگیزه شما یکی نیست و بهتر است این را فرض بگیرید.
چون هر دو طرف ماجرا را همزمان نشان می دهد.
از یک طرف، پروژه ای است که واقعا تحویل داد. شبکه اش کار می کند، ارتقا می گیرد و روی آن پروژه ساخته شده. مستندات رسمی تزوس همین ترتیب زمانی را ثبت کرده است.
از طرف دیگر، نشان می دهد که موفقیت فنی و بازده مالی دو چیز جدا هستند. شبکه ای که دقیقا به وعده اش عمل کرده، لزوما بهترین معامله سرمایه گذارش نبوده است. اگر می خواهید ببینید امروز چه چیزی این شبکه را سرپا نگه داشته، نقاط قوت و ضعف امروز تزوس جواب را دارد.
برای کاربر ایرانی این بحث بیشتر نظری است تا عملی، و بهتر است رک بگوییم چرا.
تقریبا همه لانچ پدهای معتبر احراز هویت دارند. یعنی مسیر IEO و بیشتر IDOها از همان مرحله بسته است. مسیرهایی که فقط با کیف پول کار می کنند وجود دارند، ولی همان هایی هستند که کمترین بررسی را روی پروژه انجام می دهند؛ یعنی دقیقا جایی که ریسک بیشتر است.
هزینه را هم کامل حساب کنید: کارمزد شبکه برای هر تراکنش، کارمزد لانچ پد، اختلاف قیمت خرید و فروش و احتمال اینکه اصلا سهمیه ای به شما نرسد. برای مبالغ کوچک، جمع این ها معمولا از سود احتمالی بیشتر است.
و یک نکته امنیتی که مرتب باعث ضرر می شود: پیام های «پیش فروش» که به صورت خصوصی برای شما فرستاده می شوند، در اکثریت قاطع موارد کلاهبرداری اند. الگوهایش در الگوهای رایج کلاهبرداری با پیام پیش فروش فهرست شده است.
پروژه ای که واقعا خوب باشد، بعد از عرضه هم قابل خرید است. آنچه از دست می دهید تخفیف روز اول است؛ آنچه به دست می آورید امکان دیدن قیمت واقعی بازار و نداشتن ریسک قفل شدن پول. خرید تزوس با تومان همان مسیر مستقیم است.
تفاوت اصلی ICO و IDO چیست؟
در ICO پروژه مستقیم و بدون واسط پول جمع می کرد و توکن معمولا خیلی دیرتر تحویل داده می شد. در IDO عرضه از طریق یک لانچ پد انجام می شود و توکن از همان روز اول قابل معامله است.
کدام یک کم ریسک تر است؟
IEO و IDO از نظر ریسک تحویل نگرفتن بهترند، چون واسطی وجود دارد و توکن سریع آزاد می شود. ولی ریسک قیمت در آن ها بیشتر است، چون هیجان روز لیست شدن معمولا سریع تخلیه می شود.
آیا هنوز ICO برگزار می شود؟
به شکل کلاسیک تقریبا نه. چیزی که امروز با این اسم تبلیغ می شود معمولا یا یک IDO است یا یک پیش فروش بدون هیچ نظارتی. دومی را جدی نگیرید.
قبل از شرکت، حداقل چه چیزی را باید بخوانم؟
جدول زمانی آزادسازی توکن ها و سهم تیم. اگر این دو در دسترس نیستند یا مبهم نوشته شده اند، همان کافی است تا کنار بکشید.
