سوزاندن توکن؛ آیا واقعا قیمت را بالا می برد؟

پروژه ای اعلام می کند مقدار بزرگی از توکنش را سوزانده. کانال ها خبر را دست به دست می کنند، قیمت چند درصد بالا می رود، و تا آخر هفته همان جایی است که بود. این الگو آنقدر تکرار شده که خودش یک نشانه است.

پس جواب کوتاه سوالی که احتمالا برایش اینجا آمده اید: نه، سوزاندن توکن به خودی خود قیمت را بالا نمی برد. اما بعضی نوع هایش واقعا اثر دارند و فرقشان را می شود در چند دقیقه تشخیص داد. همین فرق، تمام این نوشته است.

سوزاندن دقیقا چه کاری است

توکن پاک نمی شود. به آدرسی فرستاده می شود که هیچ کس کلید خصوصی اش را ندارد، پس هیچ وقت از آنجا خارج نمی شود. رکورد تراکنش هم روی زنجیره می ماند و هر کسی می تواند ببیندش. یعنی سوزاندن، برخلاف بیشتر ادعاهای بازاریابی در این فضا، کاملا قابل بررسی است.

منطق پشتش هم ساده است و از اقتصاد پایه می آید: اگر عرضه کم شود و تقاضا ثابت بماند، قیمت باید بالا برود. مشکل در همان شرط دوم است که تقریبا هیچ وقت برقرار نیست.

چرا کاهش عرضه معمولا کافی نیست

سه دلیل، و هر سه در عمل دیده می شوند.

توکن سوزانده شده اغلب اصلا در گردش نبوده. پروژه ای که نیمی از عرضه اش را در خزانه خودش نگه داشته و حالا بخشی از همان را می سوزاند، چیزی از بازار کم نکرده. آن توکن ها فروشنده نداشتند که حالا نداشته باشند. این نمایش است، نه سیاست پولی.

اندازه اش معمولا ناچیز است. خبر «یک میلیارد توکن سوزانده شد» بزرگ به نظر می رسد تا وقتی بفهمید از هزار میلیارد بوده. عددی که اهمیت دارد درصد است، نه رقم مطلق؛ و رقم مطلق دقیقا به این دلیل در تیتر می آید.

تقاضا ثابت نمی ماند. در بازاری که کل آن با بیت کوین بالا و پایین می رود، اثر یک سوزاندن در نوسان روزانه گم می شود. اگر تقاضا برای توکن وجود نداشته باشد، کم کردن عرضه چیزی جز کمیاب کردن یک چیز بی مشتری نیست.

سه نوع سوزاندن که یکی نیستند

اینجا جایی است که بیشتر محتوای فارسی همه را در یک کیسه می ریزد.

یک: سوزاندن در سطح پروتکل. بخشی از کارمزد هر تراکنش خود به خود نابود می شود؛ نه اعلامیه ای در کار است نه تصمیم مدیریتی. در اتریوم بخش پایه کارمزد هر تراکنش سوزانده می شود و مقدارش تابع میزان استفاده از شبکه است. در شبکه ریپل هم کارمزد تراکنش به هیچ کس پرداخت نمی شود و به کلی از بین می رود. این نوع معنادار است، چون به فعالیت واقعی گره خورده: هرچه شبکه بیشتر استفاده شود، بیشتر می سوزد.

دو: بازخرید و سوزاندن از درآمد واقعی. پروژه با درآمدش از بازار توکن می خرد و می سوزاند. این هم معنادار است، چون پول واقعی وارد سمت خرید شده. اما شرطش این است که درآمدی واقعا وجود داشته باشد و قابل بررسی باشد، وگرنه فقط یک جمله در توییتر است. شناخته شده ترین نمونه اش را در مدل اقتصادی بایننس کوین باز کرده ایم.

سه: سوزاندن یکباره از موجودی نفروخته. همان نمایشی که بالاتر گفتیم. تقریبا همیشه با اعلام قبلی می آید و تقریبا همیشه اثرش چند روزه است.

بی تعارف: نوع اول و دوم ارزش توجه دارند، نوع سوم بیشتر یک ابزار بازاریابی است. و نوع سوم همان چیزی است که بیشترین سر و صدا را در کانال های فارسی دارد.

چطور در چند دقیقه تشخیصش بدهید

چهار سوال، به همین ترتیب:

• چند درصد از عرضه در گردش بود؟ نه چند توکن. اگر پروژه فقط رقم مطلق را می گوید، خودش جواب را داده.
• این توکن ها از کجا آمدند؟ از خزانه پروژه یا از خرید در بازار؟ فقط دومی پول وارد بازار کرده.
• تکرارشونده است یا یکباره؟ مکانیزم همیشگی با یک رویداد خبری زمین تا آسمان فرق دارد.
• تراکنشش را دیده اید؟ آدرس سوزاندن روی زنجیره قابل بررسی است. اگر پروژه لینکش را نمی دهد، بپرسید چرا.

جواب این چهار سوال معمولا در مستندات توکنومیکس پروژه هست، اگر حوصله خواندنش را داشته باشید. نمونه ای از یک توکنومیکس واقعی نشان می دهد این سند چه چیزهایی باید داشته باشد.

این همان چیزی است که در ارزیابی بنیادی یک پروژه هم پایه کار است: عددی که به شما نشان می دهند مهم نیست، عددی که نشان نمی دهند مهم است.

برای خریدار ایرانی یک نکته اضافه دارد

خبر سوزاندن معمولا با تاخیر به کانال های فارسی می رسد. یعنی وقتی شما آن را می خوانید، حرکتی که قرار بود بشود شده. خریدن روی این خبر تقریبا همیشه یعنی خریدن در سقف موقت.

به این یک لایه دیگر هم اضافه کنید: نمودار تومانی. اگر قیمت دلاری توکن ثابت مانده باشد و نرخ دلار بالا رفته باشد، نمودار شما سبز است و ممکن است آن را به حساب خبر سوزاندن بگذارید. آن سبزی از توکن نیامده. برای سنجش خود دارایی همیشه نمودار دلاری را ببینید.

و اگر هدفتان اصلا حفظ ارزش است نه شرط بندی روی مکانیزم عرضه یک پروژه، این کل مسیر اشتباهی است. کدهای دلاری با مبلغ ثابت عرضه و تقاضای متغیر ندارند و کاری که شما می خواهید را مستقیم انجام می دهند.

سوال های پرتکرار