حواله با بیت کوین؛ کجا صرف می کند و کجا اصلا نه
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
پرتکرارترین دلیلی که یک کاربر ایرانی سراغ بیت کوین می آید، سرمایه گذاری نیست. رساندن پول به یک نفر در آن طرف مرز است: دانشجویی که شهریه دارد، خانواده ای که برای کسی پول می فرستد، فریلنسری که باید دستمزدش را بگیرد.
و سوال همیشه یک شکل دارد: «با بیت کوین ارزان تر در نمی آید؟»
جواب کوتاه: بستگی به مبلغ دارد، و این تنها جمله ای است که واقعا عمومیت دارد. بقیه اش را باید تفکیک کرد.
حواله بین کشوری یک بازار حاشیه ای نیست. طبق داده های برنامه دانش مهاجرت و توسعه بانک جهانی، در سال ۲۰۲۳ حدود ۱۸۴ میلیون نفر در جهان مهاجر بوده اند و حواله های ارسالی به کشورهای مبدا در همان سال حدود ۶۵۶ میلیارد دلار بوده است. در بیش از شصت کشور، حواله ها سه درصد یا بیشتر از تولید ناخالص داخلی را می سازند.
یعنی هزینه این انتقال ها یک مسئله واقعی است، و کاهشش هدف اعلام شده نهادهای بین المللی. این پس زمینه ای است که بحث بیت کوین در آن معنا پیدا می کند.
یک جمله در پرسش های متداول bitcoin.org هست که کل بحث را جمع می کند: کارمزد شبکه بیت کوین ربطی به مبلغ انتقال ندارد. فرستادن صد هزار بیت کوین همان قدر کارمزد دارد که فرستادن یک بیت کوین.
این را کنار سیستم سنتی بگذارید که درصدی از مبلغ را می گیرد و نتیجه واضح می شود:
- مبلغ بزرگ: کارمزد ثابت شبکه در برابر مبلغ ناچیز می شود. اینجا بیت کوین برنده است.
- مبلغ کوچک: همان کارمزد ثابت می تواند درصد سنگینی از انتقال شود. اینجا بازنده است، مخصوصا وقتی شبکه شلوغ باشد.
پس «بیت کوین حواله را ارزان می کند» جمله درستی نیست. جمله درست این است که بیت کوین ساختار هزینه را عوض می کند، و این تغییر برای بعضی مبالغ به سود شماست و برای بعضی نه.
اینجاست که بیشتر مقایسه ها اشتباه می کنند. کارمزد شبکه فقط یکی از چهار قلم است. مسیر کامل یک حواله با بیت کوین این اجزا را دارد:
- اسپرد خرید. فاصله بین نرخی که می خرید و نرخ میانی بازار.
- کارمزد سرویس. درصدی که پلتفرم می گیرد.
- کارمزد شبکه. همان که ثابت است و به شلوغی شبکه بستگی دارد.
- اسپرد فروش در مقصد. گیرنده باید بیت کوین را به پول محلی تبدیل کند و همان فاصله را دوباره می دهد.
دو تا از این چهار تا اسپرد هستند و در هیچ جدول مقایسه ای نوشته نمی شوند. کسی که می گوید «کارمزد ما نیم درصد است» معمولا فقط قلم دوم را می گوید.
نرخ لحظه ای برای همین محاسبه اینجاست:
بیت کوین برای حواله یک مشکل ساختاری دارد که برای سرمایه گذاری ندارد: نوسان.
وقتی سرمایه گذاری می کنید، نوسان بخشی از قرارداد است. وقتی حواله می کنید، نیست. شما مبلغ مشخصی را می خواهید به مقصد برسانید و بین لحظه خرید و لحظه فروش در مقصد، مقدارش می تواند تغییر کند. در انتقال های آهسته یا در روزهای پرنوسان، این تغییر می تواند از کل کارمزدی که پس انداز کرده اید بزرگ تر باشد.
به همین دلیل کسانی که واقعا با ارز دیجیتال حواله می کنند، معمولا بیت کوین را برای این کار انتخاب نمی کنند و سراغ استیبل کوین می روند. صادقانه اش همین است.
ریسک دوم برگشت ناپذیری است. باز هم به نقل از همان صفحه bitcoin.org، تراکنش های بیت کوین برگشت ناپذیرند. این برای فروشنده مزیت است، برای فرستنده یعنی یک آدرس اشتباه معادل از دست رفتن پول است و هیچ پشتیبانی ای نمی تواند برش گرداند.
سه چیز اینجا فرق می کند.
اول، دسترسی نداشتن به سرویس های جهانی. بخشی از دلیل مطرح شدن این راه در ایران، همین است که مسیرهای معمول باز نیستند. این یعنی مقایسه شما با «وسترن یونیون» نیست، با «هیچ» است.
دوم، اختلال اینترنت. یک انتقال نیمه کاره در روزی که شبکه کند است، دردسر واقعی می سازد؛ نه چون تراکنش گم می شود، چون شما در بازه ای که قیمت حرکت می کند دسترسی به حساب ندارید.
سوم، طرف مقابل. گیرنده باید در مقصد بتواند تبدیل کند و این معمولا همان جایی است که نقشه از هم می پاشد. بر اساس سفارش های ثبت شده در پلتفرم دیجی دلار، فرستنده ها تقریبا همیشه هزینه سمت خودشان را حساب کرده اند و تقریبا هیچ وقت هزینه سمت گیرنده را.
موضع صریح، بعد از همه اینها:
برای مبلغ بزرگ و یکباره، به گیرنده ای که خودش با ارز دیجیتال کار می کند، منطقی است. کارمزد ثابت به نفعتان کار می کند و ریسک نوسان در بازه کوتاه قابل مدیریت است.
برای مبالغ کوچک و تکرارشونده، برای گیرنده ای که فقط پول نقد می خواهد، یا وقتی مبلغ دقیق اهمیت دارد، جواب نمی دهد. کارمزد ثابت و دو اسپرد، مزیت را می خورند.
و اگر هدف پرداخت به یک سرویس خارجی است، نه رساندن پول به یک آدم، اصلا این مسیر را نروید. ووچر دلاری برای پرداخت به سرویس خارجی یک مرحله تبدیل کمتر دارد و مبلغش هم ثابت می ماند.
حواله، آن جایی است که بیت کوین بیشترین شانس را داشت و هنوز هم دارد. اما توجه کنید این ادعا چقدر کوچک تر از آن چیزی است که معمولا می شنوید.
«بیت کوین سیستم بانکی را کنار می زند» ادعای دیگری است و بحث جدا دارد؛ حساب و کتاب واقعی اش در اثر اندازه گیری شده بیت کوین بر اقتصاد جهانی آمده. اینکه به عنوان پوشش تورم چطور عمل کرده در کارنامه بیت کوین در برابر تورم بررسی شده، و تجربه کشورهایی که واقعا این مسیر را رفته اند در ارز دیجیتال در اقتصادهای نوظهور.
حواله با بیت کوین ارزان تر از روش های سنتی است؟
برای مبالغ بزرگ معمولا بله، چون کارمزد شبکه به مبلغ ربطی ندارد. برای مبالغ کوچک معمولا نه، چون همان کارمزد ثابت به علاوه دو اسپرد تبدیل، درصد بالایی از مبلغ می شود. بدون مشخص کردن مبلغ، این سوال جواب ندارد.
چقدر طول می کشد تا به دست گیرنده برسد؟
خود انتقال روی شبکه معمولا در محدوده دقیقه تا چند ساعت است و به کارمزدی که انتخاب می کنید بستگی دارد. اما زمان کل شامل تبدیل در مبدا و تبدیل در مقصد هم می شود و آن دو مرحله معمولا از خود انتقال بیشتر طول می کشند.
اگر آدرس را اشتباه بزنم چه می شود؟
پول رفته است. تراکنش های بیت کوین برگشت ناپذیرند و هیچ نهادی نمی تواند لغوشان کند. قبل از هر انتقال بزرگ، یک مبلغ آزمایشی کوچک بفرستید و بگذارید گیرنده دریافتش را تایید کند.
برای حواله، بیت کوین بهتر است یا تتر؟
اگر مبلغ دقیق برایتان مهم است، تتر با قیمت تثبیت شده. بیت کوین بین لحظه ارسال و لحظه فروش در مقصد می تواند نوسان کند و آن نوسان معمولا از صرفه جویی کارمزد بزرگ تر است. بیت کوین وقتی منطقی می شود که مبلغ بزرگ باشد و گیرنده عجله نداشته باشد.
