یکی از پرتکرارترین چیزهایی که مردم در گوگل می نویسند این است: «قیمت بیت کوین سال ۹۰ به تومان». یا ۹۲. یا ۹۵.
سوال منطقی است و جواب دادن به آن سخت تر از چیزی است که به نظر می رسد؛ چون تاریخچه قیمت بیت کوین به دلار یک داستان است و به تومان یک داستان کاملا دیگر. بیشتر مقاله های فارسی این دو را قاطی می کنند و همین باعث می شود خواننده نتیجه اشتباه بگیرد.
بگذارید هر دو را جدا باز کنیم.
چهار دوره ای که کل این تاریخ را می سازند
شبکه بیت کوین از سوم ژانویه ۲۰۰۹ کار می کند. از آن تاریخ تا امروز، قیمتش عملا در چهار فصل حرکت کرده و هر فصل الگوی خودش را داشته.
دوره اول: وقتی اصلا قیمتی نبود
در سال های اول بیت کوین بازار نداشت. مبادله بین چند نفر در انجمن ها انجام می شد و اولین قیمت ها از همان معامله های دستی درآمد. معروف ترین رویداد این دوره خرید دو پیتزا با ده هزار بیت کوین در سال ۲۰۱۰ است، که تا امروز هم به همان دلیل نقل می شود: نشان می دهد در آن زمان هیچ کس نمی دانست این چیز چقدر می ارزد.
در ۲۰۱۱ برای اولین بار قیمت به یک دلار رسید. تمام تحلیل تکنیکالی که امروز روی این دوره انجام می شود بی معنی است، چون حجم معاملات آن قدر کم بود که یک نفر می توانست نمودار را تکان بدهد.
دوره دوم: کشف شدن، ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶
در ۲۰۱۳ قیمت برای اولین بار نزدیک هزار دلار شد و رسانه ها آمدند. بعد سقوط کرد و سال ها پایین ماند. صرافی ام تی گاکس در ۲۰۱۴ ورشکست شد و درس بزرگ آن دوره همین بود: ریسک اصلی، شبکه نبود؛ جایی بود که مردم دارایی شان را گذاشته بودند.
آن درس هنوز زنده است و در اهمیت در اختیار داشتن کلید خصوصی مفصل تر بازش کرده ایم.
دوره سوم: دو قله بزرگ، ۲۰۱۷ و ۲۰۲۱
دسامبر ۲۰۱۷ قله ای نزدیک بیست هزار دلار ساخت که پشتش موج عرضه های اولیه سکه و ورود عمومی بود. سال بعد بازار حدود سه چهارم ارزشش را پس داد.
قله بعدی در نوامبر ۲۰۲۱ حوالی شصت و نه هزار دلار زده شد و این بار پول نهادی هم در ماجرا بود. سال ۲۰۲۲ دوباره نزولی تمام شد، این بار با ورشکستگی چند شرکت بزرگ خود صنعت.
دوره چهارم: از ۲۰۲۴ به بعد
تصویب صندوق های قابل معامله نقدی در آمریکا در ژانویه ۲۰۲۴ ساختار تقاضا را عوض کرد؛ چیزی که در پرونده صندوق های قابل معامله بیت کوین جدا بررسی شده. بالاترین قیمت ثبت شده تا امروز ۱۲۶٬۰۸۰ دلار در ششم اکتبر ۲۰۲۵ بوده است.
و همین جا اولین هشدار: این عدد از یک منبع مشخص است. عدد بالاترین قیمت روی سایت های مختلف چند درصد با هم فرق دارد.
چرا دو نمودار هیچ وقت یک عدد نشان نمی دهند
بیت کوین «یک قیمت» ندارد. در هر لحظه ده ها بازار مستقل دارد و هر کدام دفتر سفارش خودش را.
هر سایتی که نمودار تاریخی نشان می دهد، یک میانگین وزنی از مجموعه ای از صرافی ها می سازد و آن مجموعه با سایت بعدی فرق دارد. برای همین است که سقف ۲۰۱۷ را جایی ۱۹٬۷۰۰ و جایی ۲۰٬۰۰۰ می بینید و هیچ کدام هم دروغ نمی گویند.
نتیجه عملی برای شما: به رقم های تاریخی تا یکی دو درصد اعتماد کنید، نه بیشتر. اگر کسی استراتژی اش را روی تفاوت صد دلاری در یک سقف هشت سال پیش بنا کرده، استراتژی ندارد.
نمودار تومانی همان نمودار نیست
این مهم ترین بخش این نوشته است و جایی هم نوشته نمی شود.
وقتی قیمت بیت کوین به تومان را از سال ۹۰ تا امروز رسم می کنید، دو چیز همزمان در آن نمودار تکان می خورند: قیمت دلاری بیت کوین، و نرخ برابری ریال. در بازه های بلند، سهم دومی معمولا بزرگ تر از سهم اولی است.
پیامدش این است:
- نمودار تومانی تقریبا همیشه صعودی تر از نمودار دلاری به نظر می رسد.
- دوره هایی که بیت کوین به دلار ریزش داشته، ممکن است در نمودار تومانی اصلا دیده نشوند.
- پس بازدهی تومانی شما ترکیبی از دو تصمیم است: خرید بیت کوین، و خارج شدن از ریال. اینها یکی نیستند.
بی تعارف، خیلی از کسانی که فکر می کنند از بیت کوین سود کرده اند، عمدتا از تضعیف ریال سود کرده اند. این بد نیست؛ فقط باید بدانید کدام اتفاق افتاده، وگرنه دفعه بعد تصمیم را اشتباه می گیرید.
اگر هدفتان صرفا حفظ ارزش به دلار است، ابزار سبک تری هم هست: کد ووچر دلاری برای نگهداری بدون نوسان نوسان بیت کوین را ندارد. اگر دنبال رشد هستید، نوسان بخشی از معامله است و باید بپذیریدش.
چه چیزی از این تاریخ واقعا به درد امروز می خورد
سه چیز، و فقط سه چیز:
عمق ریزش ها. در هر یک از این چهار دوره، افت هفتاد درصدی یا بیشتر اتفاق افتاده. کسی که این را ندیده باشد، اولین بار که ببیندش می فروشد. این تنها عددی است که ارزش حفظ کردن دارد.
مدت زمان بازگشت. بین قله ۲۰۱۷ و شکسته شدنش سه سال فاصله بود. افق زمانی شما باید بزرگ تر از این باشد وگرنه اصلا وارد نشوید.
اینکه هر بار دلیل متفاوتی داشت. ۲۰۱۷ عرضه های اولیه بود، ۲۰۲۱ پول نهادی، ۲۰۲۴ صندوق ها. کسی که می گوید «الگو همیشه تکرار می شود» فقط سه نقطه دارد و با سه نقطه می شود هر خطی کشید.
و چیزی که به درد نمی خورد: استفاده از این تاریخ به عنوان تقویم. هاوینگ رویداد واقعی و قابل شمارشی است و در شمارش دقیق هاوینگ بعدی دقیق حسابش کرده ایم، ولی از «تاریخ مشخص است» به «پس قیمت فلان می شود» یک پرش منطقی است که هیچ داده ای پشتش نیست.
سوال های پرتکرار
قیمت بیت کوین سال ۹۰ چقدر بود؟
سال ۱۳۹۰ برابر ۲۰۱۱ میلادی است و قیمت بیت کوین در آن سال برای اولین بار به محدوده یک دلار رسید. رقم تومانی اش را با اطمینان نمی شود گفت، چون در آن سال بازار داخلی برای بیت کوین وجود نداشت و هر عددی که ببینید بازسازی امروزی از نرخ ارز آن زمان است، نه قیمت واقعی معامله شده.
بالاترین قیمت بیت کوین چقدر بوده است؟
۱۲۶٬۰۸۰ دلار در ششم اکتبر ۲۰۲۵، بر اساس داده کوین گکو. منابع دیگر ممکن است رقم کمی متفاوت بدهند چون مجموعه صرافی های مرجعشان فرق می کند.
نمودار قیمت بیت کوین از ابتدا به تومان را از کجا ببینم؟
سایت های داده داخلی این نمودار را می سازند، ولی قبل از خواندنش بدانید که آن خط ترکیب دو چیز است و نه فقط قیمت بیت کوین. برای تصمیم گیری، نمودار دلاری را ببینید و نرخ ارز را جدا نگاه کنید.
آیا بیت کوین همیشه در بلندمدت رشد کرده است؟
تا امروز بله، ولی این جمله دو تله دارد. اول اینکه «بلندمدت» در این بازار یعنی چند سال، نه چند ماه. دوم اینکه نمونه ما فقط یک دارایی و یک تاریخ است؛ از یک نمونه نمی شود قانون ساخت.
جمع بندی
تاریخچه قیمت بیت کوین چیزی درباره فردا به شما نمی گوید. چیزی که می گوید این است که این دارایی چه رفتاری دارد: با شتاب بالا می رود، عمیق می ریزد، و برای برگشتن سال ها وقت می گیرد.
و اگر ایرانی هستید، یک جمله اضافه: تا وقتی نمودار تومانی نگاه می کنید، نصف چیزی که می بینید بیت کوین نیست.
