سوالی که پشتیبانی ما بیشتر از هر چیز دیگری درباره بیت کوین می شنود این نیست که چطور بخریم. این است: «خریدم، حالا می توانم باهاش چیزی بخرم؟»
جواب کوتاه بله است، ولی نه به آن شکلی که تبلیغ می شود. بیت کوین در بخشی از اینترنت یک روش پرداخت کاملا عادی است و در بخش بزرگ تری از آن اصلا وجود ندارد. برای کاربر ایرانی هم یک لایه دیگر اضافه می شود که هیچ مقاله ترجمه شده ای به آن اشاره نمی کند.
بگذارید ساده و بدون تعارف مرزها را مشخص کنیم.
کجا واقعا می شود با بیت کوین پرداخت کرد
پذیرندگان بیت کوین سه دسته اند و فقط یکی از آن ها برای کاربر معمولی معنا دارد.
- سرویس های زیرساخت اینترنت: هاست، سرور مجازی، وی پی ان، دامنه، ابزارهای توسعه. اینجا پرداخت رمزارزی نه استثنا که یک گزینه استاندارد کنار کارت اعتباری است.
- کسب و کارهای کوچک و فریلنسرها که مستقیم آدرس کیف پول می دهند. بدون درگاه، بدون واسطه.
- فروشگاه های بزرگ خرده فروشی. اینجا تقریبا هیچ. آنچه به عنوان «فلان برند بیت کوین قبول می کند» تیتر می شود، معمولا یک درگاه واسط است که در لحظه رمزارز را به دلار تبدیل می کند و فروشنده هیچ وقت بیت کوین نمی بیند.
این تفکیک مهم است. وقتی می گوییم «پذیرش بیت کوین رشد کرده»، منظور رشد درگاه های تبدیل فوری است، نه اینکه فروشندگان به بیت کوین به چشم پول نگاه می کنند. داستان السالوادور و اینکه چرا عقب نشینی کرد را در پرونده پذیرش بیت کوین جداگانه باز کرده ایم.
بیت کوین در برابر کارت بانکی: مقایسه ای که معمولا تقلبی است
هر مقایسه ای که ستون «کارمزد» بیت کوین را «پایین» بنویسد، دارد یک طرف ماجرا را حذف می کند. کارمزد شبکه بیت کوین ثابت نیست؛ به ازدحام شبکه بستگی دارد و در روزهای شلوغ چند برابر می شود. در مقابل، کارمزد کارت اعتباری برای خریدار صفر است و فروشنده آن را می پردازد.
| ویژگی | بیت کوین | کارت و حواله بانکی |
|---|---|---|
| چه کسی کارمزد می دهد | فرستنده | معمولا فروشنده |
| ثبات کارمزد | متغیر، وابسته به ازدحام شبکه | درصدی و قابل پیش بینی |
| زمان تسویه | معمولا چند ده دقیقه تا تایید کافی | لحظه ای برای خریدار، چند روز برای فروشنده |
| برگشت پذیری | ندارد | دارد، از طریق چارج بک |
| نیاز به مجوز | ندارد | دارد، حساب بانکی و احراز هویت |
| ریسک نوسان | بین ثبت سفارش تا تایید، روی دوش شماست | ندارد |
ستون آخر همان جایی است که بیشتر مقاله ها ساکت می مانند. اگر قیمت بین لحظه ای که فاکتور را باز کردید و لحظه ای که تراکنش تایید شد جابه جا شود، تفاوتش را شما می دهید. برای یک پرداخت کوچک بی اهمیت است؛ برای یک فاکتور بزرگ نه.
و برگشت ناپذیری را همه به عنوان مزیت می فروشند، که برای فروشنده هست. برای شما نیست. اگر آدرس را اشتباه بزنید یا طرف مقابل کالا را نفرستد، هیچ دکمه ای برای پس گرفتن وجود ندارد. تراکنشی هم که در صف مانده و تایید نشده داستان خودش را دارد؛ تکلیف تراکنش تایید نشده بیت کوین را جداگانه نوشته ایم.
لایتنینگ چه چیزی را حل کرد و چه چیزی را نه
شبکه لایتنینگ لایه ای روی بیت کوین است که پرداخت های کوچک را از زنجیره اصلی خارج می کند. نتیجه اش واقعی است: تسویه در چند ثانیه و کارمزدی که برای مبالغ خرد عملا به چشم نمی آید. اگر جایی دیدید که با بیت کوین یک قهوه خریده اند، تقریبا همیشه لایتنینگ بوده.
اما لایتنینگ رایگان نیست و ساده هم نیست. باید کانال باز کنید، نقدینگی داشته باشید و کیف پولی استفاده کنید که پشتیبانی اش می کند. بیشتر کسانی که فکر می کنند از لایتنینگ استفاده می کنند، در واقع از یک سرویس متمرکز استفاده می کنند که کانال ها را به جای آن ها مدیریت می کند. یعنی همان واسطه ای که قرار بود حذف شود، برگشته است؛ فقط اسمش عوض شده.
از ایران، ماجرا چیز دیگری است
فرض کنید همه موارد بالا درست کار می کند. کاربر ایرانی هنوز به دو دیوار می خورد که در هیچ مقاله انگلیسی نیست.
دیوار اول، ای پی است. بسیاری از فروشگاه ها و درگاه های پرداخت رمزارزی، پیش از رسیدن به مرحله پرداخت، بر اساس موقعیت جغرافیایی درخواست را رد می کنند. بیت کوین شما مشکلی ندارد؛ صفحه پرداخت اصلا باز نمی شود.
دیوار دوم، اختلال اینترنت است. پرداخت رمزارزی یعنی شما در لحظه باید به شبکه وصل باشید. در روزهایی که پهنای باند بین الملل قطع و وصل می شود، تراکنش نیمه کاره می ماند و شما نمی دانید ارسال شده یا نه. این ریسک مخصوص ایران است و کسی برایش راه حل ننوشته.
به همین دلیل است که برای پرداخت های خارجی، مسیری که در عمل بیشتر جواب می دهد اصلا بیت کوین نیست. کدهای پرداخت مثل کدهای دلاری قابل خرید در دیجی دلار یک بار خریداری می شوند، آفلاین در دست شماست و در لحظه پرداخت به نوسان قیمت و به تایید شبکه وابسته نیستند. بیت کوین را برای نگهداری و برای انتقال ارزش بین دو نفر نگه دارید؛ برای شارژ یک حساب خارجی، ووچر ابزار ساده تری است.
بر اساس سفارش های ثبت شده در پلتفرم دیجی دلار هم همین را می بینیم: کسانی که بیت کوین می خرند و کسانی که برای پرداخت سرویس خارجی سراغ ووچر می آیند، عملا دو گروه جدا هستند و کمتر با هم همپوشانی دارند.
پس بیت کوین جای بانک را می گیرد؟
نه. و این نتیجه گیری محتاطانه نیست، جواب صریح است.
چیزی که بیت کوین واقعا از بانک ها گرفت، انحصار «اجازه دادن» بود. برای فرستادن ارزش به آن طرف مرز دیگر لازم نیست کسی موافقت کند. این تغییر کوچکی نیست و برای کسانی که به سیستم بانکی جهانی دسترسی ندارند، تفاوت بین شدنی و نشدنی است.
ولی پرداخت روزمره چیز دیگری است. پرداخت روزمره ثبات قیمت می خواهد، برگشت پذیری می خواهد و پذیرنده می خواهد. بیت کوین هیچ کدام از این سه را ندارد و طراحی اش هم برای این ها نبوده. کارمزدی هم که پشت این ماجراست و اینکه واقعا چطور محاسبه می شود را در بررسی کارمزد تراکنش بیت کوین عدد به عدد باز کرده ایم.
سوال های پرتکرار
آیا می شود از دیجی کالا با بیت کوین خرید کرد؟
خیر. هیچ فروشگاه بزرگ داخلی پرداخت رمزارزی قبول نمی کند و این موضوع به قوانین داخلی مربوط می شود، نه به فناوری. اگر جایی چنین ادعایی دیدید، تقریبا با قطعیت کلاهبرداری است.
کارمزد پرداخت با بیت کوین چقدر است؟
عدد ثابتی ندارد. کارمزد بر اساس حجم داده تراکنش و ازدحام شبکه محاسبه می شود، نه بر اساس مبلغی که می فرستید. یعنی فرستادن مبلغ کم و مبلغ زیاد تقریبا یک اندازه هزینه دارد، و همین باعث می شود برای پرداخت های کوچک روی زنجیره اصلی به صرفه نباشد.
اگر اشتباه بفرستم می توانم پس بگیرم؟
نه. تراکنش تایید شده بیت کوین برگشت پذیر نیست و هیچ نهادی وجود ندارد که بتواند آن را لغو کند. تنها راه این است که گیرنده داوطلبانه پس بفرستد. قبل از ارسال، آدرس را کاراکتر به کاراکتر چک کنید.
برای پرداخت با بیت کوین باید احراز هویت کنم؟
خود شبکه چیزی از شما نمی خواهد. اما جایی که بیت کوین را می خرید و جایی که خرج می کنید ممکن است بخواهند. عملا نقطه احراز هویت از شبکه به دو سر ماجرا منتقل شده است، نه اینکه حذف شده باشد.
حرف آخر
بیت کوین یک شبکه تسویه است که گاهی می شود با آن پرداخت کرد؛ نه یک سیستم پرداخت که گاهی برای نگهداری هم به کار می آید. اگر این ترتیب را جابه جا کنید، انتظارتان از آن غلط می شود و تجربه بدی خواهید داشت.
برای شارژ سرویس خارجی، ووچر. برای نگهداری بلندمدت و انتقال بدون اجازه، بیت کوین با نرخ لحظه ای. هر کدام را برای کاری که واقعا بلد است استفاده کنید.
