پشتوانه ارز دیجیتال چیست و چرا این سوال هنوز پرسیده می شود

سر سفره شام، یکی از فامیل می پرسد: «این بیت کوینی که می گویی، پشتوانه اش چیه؟» و بعد جواب خودش را هم می دهد: «هیچی. یه عدده تو کامپیوتر.»

این مکالمه در ایران هزاران بار در روز تکرار می شود. جواب رایجی که طرفداران رمزارز می دهند هم معمولا کمکی نمی کند: یا از بلاک چین و رمزنگاری حرف می زنند که ربطی به سوال ندارد، یا طرف مقابل را عقب مانده خطاب می کنند.

حقیقت این است که سوال خوبی است. و جواب دقیقش این است که «پشتوانه» سه معنای متفاوت دارد و تا مشخص نشود کدامش منظور است، این بحث تمام نمی شود.

اول اینکه چرا این سوال منطقی است

کسی که این را می پرسد لزوما بی سواد نیست. اتفاقا اغلب آدم های محتاطی هستند که یک قاعده درست را در ذهن دارند: هر چیزی که ارزش دارد، باید ارزشش از جایی بیاید.

در ایران هم این احتیاط دلیل تجربی دارد. مردمی که موسسه های مالی ورشکسته، طرح های سوددهی که یک شب تمام شدند و کلاهبرداری های زنجیره ای را دیده اند، وقتی چیزی را نمی فهمند به آن شک می کنند. این عقل سلیم است، نه جهل.

پس بحث را از جای درست شروع کنیم.

پشتوانه یعنی چه؟ سه جواب کاملا متفاوت

وقتی می پرسیم پشتوانه ارز دیجیتال چیست، در واقع سه سوال متفاوت را با هم قاطی کرده ایم.

۱. استیبل کوین ها: پشتوانه به معنای دارایی واقعی

رمزارزهایی مثل تتر دقیقا همان چیزی را دارند که پرسنده دنبالش است. شرکتی سبدی از دارایی نگه می دارد و در برابرش توکن منتشر می کند. اینجا پشتوانه یک چیز مشخص و قابل شمارش است و می شود پرسید آن دارایی ها چیستند و چه کسی می شماردشان. جوابش را در ترکیب دارایی های پشت تتر نوشته ایم.

نکته مهم: این نوع پشتوانه ریسک خودش را دارد. یعنی شما به شرکتی که آن دارایی ها را نگه داشته اعتماد می کنید و این اعتماد می تواند بشکند. استیبل کوینی به نام ترا در سال ۲۰۲۲ در چند روز نابود شد، چون پشتوانه اش واقعی نبود.

۲. بیت کوین: پشتوانه ای از این جنس ندارد

اینجا صادق باشیم، چون بیشتر متن های فارسی اینجا طفره می روند.

بیت کوین هیچ دارایی ای پشتش ندارد. نه طلا، نه دلار، نه شرکتی که تضمینش کند. کسی که می گوید «بیت کوین پشتوانه ندارد» از نظر فنی درست می گوید.

ارزشش از چیز دیگری می آید: عرضه اش محدود و از پیش تعیین شده است، ساختنش هزینه واقعی برق و سخت افزار دارد، شبکه ای که آن را تایید می کند سال هاست بدون توقف کار کرده، و مهم تر از همه، تعداد زیادی آدم حاضرند بابتش پول بدهند. این آخری همان چیزی است که ارزش هر دارایی دیگری را هم تعیین می کند.

۳. پول ملی: و اینجاست که بحث برمی گردد

حالا سوال را برگردانیم: پشتوانه اسکناسی که در جیبتان است چیست؟

خیلی ها فکر می کنند طلاست. نیست. تا سال ۱۹۷۱ دلار آمریکا به طلا وصل بود و از آن سال به بعد این وصل بودن قطع شد. از آن زمان تقریبا تمام پول های ملی دنیا، از دلار تا ریال، پشتوانه کالایی ندارند. به این ها پول اعتباری یا fiat می گویند.

پس پشتوانه پول ملی چیست؟ اقتدار دولت، اینکه مالیات را باید با همان پول بدهید، و اعتماد جمعی. سه چیز که هیچ کدام را نمی شود در انبار نگه داشت.

این یعنی ایراد «پشتوانه ندارد» به بیت کوین وارد است، ولی به تنهایی بیت کوین را از پول ملی جدا نمی کند. تفاوت واقعی جای دیگری است: پشت پول ملی یک دولت ایستاده که هم می تواند از آن دفاع کند و هم می تواند بی حسابش چاپ کند. پشت بیت کوین هیچ کس نیست، که هم نقطه قوتش است و هم نقطه ضعفش.

در ایران این بحث یک لایه اضافه دارد

در کشوری با تورم پایین، جمله «پول ملی هم پشتوانه کالایی ندارد» یک نکته نظری است. در ایران نیست.

کسی که دیده قدرت خرید پس اندازش در چند سال آب رفته، «اعتماد جمعی» را به عنوان پشتوانه جدی نمی گیرد، چون خودش دیده که این اعتماد شکستنی است. برای همین بحث پشتوانه در ایران زودتر از جاهای دیگر به نتیجه می رسد؛ نه چون مردم بیشتر درباره بلاک چین می دانند، بلکه چون تجربه عملی تری از بی پشتوانه بودن پول دارند.

بر اساس سفارش هایی که در پلتفرم ثبت می شود، انگیزه بخش بزرگی از خریداران هم همین است: نه سفته بازی، بلکه بیرون بردن بخشی از دارایی از ریسک ریال. برای همین هم پرتقاضاترین دارایی اینجا بیت کوین نیست، تتر است؛ چون آن ها دنبال رشد نیستند، دنبال ثابت ماندن اند. تفاوت این دو انتخاب در کدام ارزش را بهتر نگه می دارد، تتر یا دلار باز شده است.

چرا با وجود این توضیح ها خیلی ها قانع نمی شوند

چون قانع شدن اینجا فقط بحث اطلاعات نیست.

پول چیزی است که ما از بچگی یاد گرفته ایم و درباره اش فکر نمی کنیم. وقتی چیزی این قدر بدیهی باشد، زیر سوال بردنش ناراحت کننده است. کسی که می گوید «پول یعنی همینی که هست»، دارد از یک بدیهی دفاع می کند، نه از یک استدلال. و بدیهیات با استدلال جابه جا نمی شوند.

عامل دوم سابقه شکست هاست. رمزارز در این سال ها کلاهبرداری کم نداشته و هر کسی که یک بار در یک طرح رمزارزی پول از دست داده، حق دارد به کل ماجرا بدبین باشد. بی اعتمادی او تجربه است، نه تعصب.

و عامل سوم پیش بینی های شکست خورده. طبق شمارش سایت ۹۹بیت کوینز، رسانه ها و کارشناسان تا امروز ۴۷۷ بار مرگ بیت کوین را اعلام کرده اند. کسی که یکی از آن پیش بینی ها را باور کرده، سخت حاضر می شود دوباره فکر کند.

جایی که این استدلال به خود شما ضرر می زند

این بخش را جدی بگیرید، چون در متن های تبلیغاتی هیچ وقت نمی آید.

اینکه ثابت کنیم ایراد «پشتوانه ندارد» دقیق نیست، به این معنا نیست که خرید رمزارز کار امنی است. این دو حرف کاملا از هم جدا هستند و قاطی کردنشان همان چیزی است که خیلی ها را به ضرر انداخته.

بیت کوین می تواند در یک سال نصف شود و در تاریخش بارها شده است. کسی که با استدلال «دلار هم پشتوانه ندارد» تمام پس اندازش را بیت کوین کند، ریسکی برداشته که هیچ ربطی به درست بودن آن استدلال ندارد. و اگر انتخابتان استیبل کوین است، آن هم ریسک صفر نیست؛ فقط جنس ریسکش عوض می شود و به شرکت صادرکننده منتقل می شود. توضیحش در بررسی اعتبار و ریسک های تتر آمده.

موضع ما این است: بحث پشتوانه یک بحث نظری جالب است و برای تصمیم گیری مالی شما تقریبا بی فایده. سوال درست این نیست که پشت این دارایی چه چیزی ایستاده؛ این است که چقدر از پولتان را می توانید در آن بگذارید و شب راحت بخوابید.

سوال های پرتکرار