تفاوت وب ۲ و وب ۳: چه چیزی واقعا عوض می شود
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
یک صفحه اینستاگرام با چهل هزار دنبال کننده دارید. سال ها رویش کار کرده اید.
آن صفحه مال شما نیست. اگر فردا بسته شود، نه دنبال کننده ها را می برید، نه سابقه تان را، و به هیچ جا هم نمی توانید شکایت کنید. کل بحث وب ۲ و وب ۳ در همین یک جمله خلاصه می شود؛ بقیه اش توضیح است.
سایت رسمی اتریوم خلاصه ای را نقل می کند که از خود این خلاصه بهتر نمی شود گفت: وب یک فقط خواندنی بود، وب دو خواندنی و نوشتنی است، و وب سه قرار است خواندنی، نوشتنی و مالکیتی باشد.
وب یک یعنی صفحه هایی که فقط می خواندید. وب دو یعنی شما هم محتوا تولید می کنید، ولی روی زمین کس دیگری. حساب کاربری، محتوا، مخاطب و درآمد، همه در سامانه ای هستند که یک شرکت اداره اش می کند.
وب ۳ می خواهد آن یک تکه را عوض کند: مالکیت.
ورود به حساب. در وب ۲ حساب کاربری می سازید و شرکت آن را نگه می دارد؛ می تواند ببندد و می تواند بازیابی کند. در وب ۳ کیف پول شما هویت شماست. کسی نمی تواند ببنددش و هیچ کس هم نمی تواند برایتان بازیابی اش کند. آزادی کامل، شبکه ایمنی صفر.
مالکیت. سایت اتریوم مثال روشنی می زند: در یک بازی معمولی اگر آیتمی بخرید، آن آیتم به حساب شما گره خورده و با بسته شدن حساب از بین می رود، و اگر بازی را کنار بگذارید هم ارزشش را از دست می دهید. با مالکیت روی زنجیره، آن دارایی مال کیف پول شماست و می توانید در بازار باز بفروشیدش.
پرداخت. در وب ۲ پول از کانال بانک و درگاه و پردازشگر رد می شود و هر کدام می توانند نه بگویند. در وب ۳ پرداخت خود شبکه است و مستقیم انجام می شود. برای کسی که در ایران زندگی می کند، این ملموس ترین تفاوت این فهرست است؛ هزینه واقعی اش هم به شبکه ای که انتخاب می کنید بستگی دارد؛ صفحه پالیگان و نرخ لحظه ای آن یکی از ارزان ترین مسیرها را نشان می دهد.
مقاومت در برابر حذف شدن. نمونه معروفش وقتی بود که یک پلتفرم بزرگ محتوای کاربرساخته اعلام کرد دسته ای از محتوا را ممنوع می کند؛ کسانی که درآمد اصلی شان از همان پلتفرم بود اعتراض کردند و تصمیم برگشت. دفعه بعد ممکن است برنگردد. در وب ۳ اعتبار و مخاطب به پروتکل وصل است نه به شرکت، و همراه شما جابه جا می شود. همین منطق در اقتصاد ساخت برنامه های غیرمتمرکز هم دیده می شود.
جالب ترین بخش این است که رک ترین نقد وب ۳ را طرفدارترین منبع ممکن نوشته: سایت رسمی اتریوم، در همان صفحه ای که وب ۳ را تعریف می کند.
هزینه. آنجا نوشته شده که هزینه نسبی تراکنش ها هنوز برای بسیاری بازدارنده است، و به همین دلیل احتمال استفاده از وب ۳ در کشورهای کم برخوردارتر پایین تر است. یعنی وعده «همه به یک اندازه دسترسی دارند» عملا با کیف پول آدم ها سنجیده می شود.
تجربه کاربری. پذیرفته اند که سد فنی ورود هنوز بلند است: کاربر باید نکات امنیتی را بفهمد، مستندات پیچیده بخواند و با رابط های غیرشهودی کار کند.
و زیرساخت متمرکز. این یکی از همه مهم تر است. اکوسیستم وب ۳ هنوز عمدتا به سرویس های متمرکزی مثل گیت هاب و توییتر و دیسکورد وابسته است. یعنی دنیایی که ادعای غیرمتمرکز بودن دارد، روی ستون هایی ایستاده که کاملا متمرکزند.
آن دو ایراد بالا برای ما شکل تندتری دارند.
«بدون نیاز به اجازه» درباره خود بلاکچین راست است؛ هیچ قراردادی از شما پاسپورت نمی خواهد. ولی شما با قرارداد کار نمی کنید، با یک سایت کار می کنید و آن سایت روی سرور یک شرکت است. بخشی از این سایت ها ایران را می بندند و در روزهای اختلال اینترنت هیچ کدامشان بالا نمی آیند.
پس نتیجه برای ما این است: مالکیت واقعی است، دسترسی نه. و این دقیقا برعکس چیزی است که تبلیغ ها می گویند.
یک نتیجه عملی هم دارد. اگر دارایی یا هویتی روی زنجیره دارید، آن را به یک رابط خاص گره نزنید. کلید و آدرس قرارداد دست خودتان باشد تا اگر یک سایت از دسترس خارج شد، راه دیگری برای رسیدن به دارایی داشته باشید.
بخش هزینه، تا حد زیادی جواب گرفته. شبکه هایی مثل پالیگان هزینه هر تعامل را آنقدر پایین آورده اند که کارهای کوچک روی زنجیره معنا پیدا کنند، و همان محیط اتریوم را هم نگه داشته اند. نقش دقیق این شبکه را در بررسی جایگاه پالیگان در وب ۳ نوشته ایم.
بخش دسترسی و تجربه کاربری اما همان جایی مانده که بود. و چون این بخش به کد ربط ندارد، با ارتقای فنی هم حل نمی شود.
وب ۳ جایگزین وب ۲ نشده و به احتمال زیاد هم نمی شود. کسی توییتر و اینستاگرام را برای نسخه غیرمتمرکزشان رها نکرده و شواهدی هم نداریم که بکند.
ولی دو چیز در آن واقعا کار می کنند و آنها را نباید با هیاهوی بقیه اش دور ریخت: مالکیت دارایی دیجیتال که کسی نتواند از شما بگیرد، و پرداختی که به اجازه هیچ واسطه ای نیاز ندارد. برای کسی که در ایران زندگی می کند، مورد دوم به تنهایی کافی است که این فناوری را جدی بگیرد.
بقیه اش، یعنی متاورس و هر پروژه ای که فقط توکن می فروشد، تا وقتی ثابت نکرده اند فعلا حرف است. برای دیدن اینکه چه چیزی از این ایده امروز واقعا اجرا می شود، دسته های برنامه های غیرمتمرکز و توضیح دیفای عینی ترین جاها هستند.
وب ۳ به زبان ساده یعنی چه؟
یعنی نسخه ای از اینترنت که در آن حساب و دارایی دیجیتال شما به جای اینکه در سامانه یک شرکت باشد، روی بلاکچین و در کنترل خودتان است. وب یک خواندنی بود، وب دو خواندنی و نوشتنی، وب سه خواندنی و نوشتنی و مالکیتی.
آیا وب ۳ جایگزین وب ۲ می شود؟
به احتمال زیاد نه، دست کم نه به صورت کامل. چیزی که واقعی تر به نظر می رسد این است که بخش هایی از وب ۲ لایه های وب ۳ را به خودشان اضافه کنند، مثل پرداخت و مالکیت دارایی، و بقیه همان طور بمانند که هستند.
برای شروع کار با وب ۳ چه چیزی لازم است؟
یک کیف پول، مقدار کمی از ارز شبکه ای که رویش کار می کنید برای کارمزد، و یک قانون: عبارت بازیابی کیف پول را هیچ جا وارد نکنید. تفاوت وب ۳ با وب ۲ همین جا خودش را نشان می دهد؛ اینجا هیچ دکمه بازیابی رمز وجود ندارد.
وب ۳ همان متاورس است؟
نه، و این دو مدام با هم اشتباه گرفته می شوند. وب ۳ درباره مالکیت و نحوه اداره اینترنت است و متاورس درباره تجربه سه بعدی. می شود یکی را بدون دیگری داشت و در عمل هم بیشتر پروژه های موفق وب ۳ هیچ ربطی به متاورس ندارند.
منابع: تعریف وب ۳، اصول و محدودیت های آن در سایت رسمی اتریوم و فهرست برنامه های ساخته شده روی این ایده.
