تاریخچه بیت کوین؛ داستانی که فقط قیمت نیست
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
هر نمودار قیمتی که از سال های اول بیت کوین می بینید، یک سوال در ذهن می سازد: «اگر آن موقع خریده بودم چه می شد». سوال بی فایده ای است، چون کسی که آن موقع خرید، دلیلش این نبود که آینده را می دید.
تاریخچه بیت کوین اگر فقط قیمت باشد، چیزی یاد نمی دهد. آنچه ارزش خواندن دارد لحظه هایی است که این شبکه می توانست بشکند و نشکست، و چند بار هم واقعا نزدیک بود.
در میانه بحران مالی جهانی، فرد یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو سندی منتشر کرد که پیشنهادش یک چیز بود: سیستم پرداختی که برای اعتماد به هیچ واسطه ای نیاز نداشته باشد.
نکته ای که معمولا جا می افتد این است که هیچ کدام از اجزای فنی آن سند تازه نبودند. امضای دیجیتال، تابع هش و مهر زمانی سال ها وجود داشتند. کاری که سند اصلی بیت کوین کرد، ترکیب آن ها بود به شکلی که مسئله هزینه کرد مضاعف را بدون داور مرکزی حل کند.
اولین بلوک شبکه استخراج شد. داخلش، جایی که معمولا داده دلخواه ماینر می نشیند، یک جمله ثبت شده بود: تیتر همان روز روزنامه تایمز درباره نجات مالی دوم بانک ها.
این تنها بلوکی است در کل زنجیره که پاداشش قابل خرج کردن نیست، و آن جمله هنوز آنجاست. برچسب زمانی این بلوک را می شود همین حالا مستقیم از شبکه خواند: شناسه بلوک صفر در کاوشگر شبکه بیت کوین.
چیزی که آن روز وجود نداشت: قیمت. تا ماه ها بعد بیت کوین هیچ نرخی نداشت، چون بازاری نبود.
اولین خرید واقعی با بیت کوین دو عدد پیتزا بود. امروز از آن داستان به عنوان گران ترین پیتزای تاریخ یاد می شود، اما در آن لحظه ماجرا چیز دیگری را ثابت کرد: کسی حاضر شد در ازای این عدد ها کالای واقعی بدهد. آن اثبات از خود پیتزا مهم تر بود.
در همان دوره یک اشکال در کد باعث شد بلوکی ساخته شود که مقدار عظیمی بیت کوین تولید می کرد. شبکه با یک به روزرسانی و توافق ماینرها آن شاخه را رها کرد. این اولین بار بود که معلوم شد «تغییرناپذیر» به معنای «غیرقابل اصلاح» نیست؛ اصلاحش فقط به توافق اکثریت نیاز دارد.
اگر بخواهیم تاریخ این شبکه را نه با قیمت که با آزمون ها بنویسیم، چهار چیز باقی می ماند.
سقوط بزرگ ترین صرافی آن دوره. صرافی ای که بخش عمده معاملات جهانی از آن می گذشت، ورشکست شد و دارایی کاربران از بین رفت. شبکه بیت کوین یک لحظه هم متوقف نشد. درسی که آن روز داده شد و هنوز تکرار می شود: صرافی و شبکه دو چیزند و ریسکشان یکی نیست.
دعوای اندازه بلوک. جامعه بر سر اینکه شبکه چطور باید بزرگ شود دو تکه شد و در اوت ۲۰۱۷ یک زنجیره جدا شکل گرفت. هم آن دعوا و هم اینکه از انشعاب هایش چه چیزی زنده ماند را در پرونده هارد فورک های بیت کوین باز کرده ایم.
نصف شدن پاداش. هر ۲۱۰ هزار بلوک، پاداشی که به ماینر می رسد نصف می شود؛ در عمل تقریبا هر چهار سال. این تنها بخش از اقتصاد بیت کوین است که از پیش نوشته شده و قابل پیش بینی است، و به همین دلیل هم بیش از حد به آن معنا داده می شود.
ارتقاهای فنی. شبکه از روز اول تغییر کرده، فقط آهسته. آخرین ارتقای بزرگش چه چیزی را عوض کرد و چه چیزی را نه، بحث جداگانه ای است: آنچه تپروت واقعا تغییر داد.
واقعیت این است که بیت کوین چند دوره چند ساله را زیر سقف قبلی اش گذرانده و در هر کدام از آن دوره ها اکثریت کسانی که وارد شده بودند خارج شدند. تاریخچه ای که فقط سقف ها را نشان می دهد، آن دوره ها را حذف می کند.
و یک نکته که کمتر گفته می شود: بخش بزرگی از دوام این شبکه به تصمیم فنی نبوده، به این بوده که هیچ گروهی نتوانسته کنترلش را به دست بگیرد. همان کندی و انعطاف ناپذیری که عیب شمرده می شود، دلیل این دوام است.
اینجا دو تفاوت هست که در هیچ متن ترجمه شده ای پیدا نمی شود.
اول نمودار. کاربر ایرانی معمولا تاریخچه قیمت را به تومان می بیند، و آن خط دو حرکت را با هم نشان می دهد: حرکت بیت کوین و حرکت ریال. در بعضی دوره ها نمودار تومانی صعودی بوده در حالی که نمودار دلاری نزولی بود. اگر می خواهید بدانید بیت کوین چه کرده، باید نمودار دلاری را نگاه کنید؛ نمودار تومانی چیز دیگری به شما می گوید که آن هم مهم است، فقط همان چیز نیست.
دوم اینکه تاریخ بیت کوین در ایران بیشتر تاریخ استخراج است تا تاریخ معامله. برق و تعرفه و محدودیت های دوره ای، نه تحلیل بازار، چیزی است که این حوزه را اینجا شکل داده. عدد و تاریخ دقیقی هم برای «اولین خرید بیت کوین در ایران» وجود ندارد؛ هر چه در این باره نقل می شود منبع قابل استنادی ندارد و ما هم آن را تکرار نمی کنیم.
برای کسی که امروز می خواهد شروع کند، مسیر ورود بدون ریال معمولا از ووچر می گذرد: تهیه یو ووچر برای ورود به بازار. اصطلاحاتی هم که در این متن آمد در واژه نامه شبکه بلاکچین توضیح داده شده اند.
اولین قیمت بیت کوین چقدر بود؟
در ماه های اول اصلا قیمتی نداشت، چون بازاری برای معامله اش وجود نداشت. اعدادی که برای آن دوره نقل می شود از گفتگوهای انجمنی می آید، نه از صرافی با عمق واقعی. پس عدد دقیقی که بشود به آن استناد کرد در کار نیست و هر کس رقم قطعی می دهد، دارد حدس را به جای داده جا می زند.
تاریخچه بیت کوین در ایران چطور بوده؟
عمدتا از سمت استخراج شکل گرفته، نه از سمت معامله، و مسیرش بیشتر تابع تعرفه برق و محدودیت های دوره ای بوده تا تابع بازار جهانی. مستندات عمومی و قابل استناد فارسی در این باره کم است و ما ترجیح می دهیم به جای پر کردن جای خالی با حدس، همین را بگوییم.
چرا نمودار تومانی بیت کوین با نمودار دلاری فرق دارد؟
چون نمودار تومانی حاصل ضرب دو نرخ است: قیمت بیت کوین به دلار و نرخ دلار به تومان. وقتی خط تومانی بالا می رود، ممکن است بیت کوین بالا رفته باشد، ممکن است ریال ضعیف شده باشد، و ممکن است هر دو. برای فهمیدن رفتار خود دارایی باید نمودار دلاری را ببینید.
هاوینگ بیت کوین یعنی چه و کی اتفاق می افتد؟
یعنی نصف شدن پاداشی که به ماینر تعلق می گیرد، که هر ۲۱۰ هزار بلوک یک بار رخ می دهد و در عمل تقریبا هر چهار سال. چون بر اساس شماره بلوک است نه تاریخ تقویمی، زمان دقیقش تا نزدیک شدن به آن معلوم نیست.
