ریسک های دیفای؛ چهار چیزی که به گردن شما می افتد

دیفای را معمولا این طور معرفی می کنند: خدمات مالی بدون بانک، بدون واسطه، باز برای همه. این توصیف درست است. مشکل جای دیگری است.

وقتی واسطه را حذف می کنید، کاری که آن واسطه می کرد حذف نمی شود؛ فقط می افتد گردن شما. بانک بد است یا خوب، یک چیز را انجام می داد: اگر اشتباهی رخ می داد، جایی بود که بشود سراغش رفت. در دیفای چنین جایی وجود ندارد و این را باید قبل از اولین تراکنش بدانید، نه بعدش.

پس بیایید ریسک ها را یکی یکی و بدون تعارف بشماریم.

ریسک اول: کد اشتباه است و برگشتی ندارد

قرارداد هوشمند دقیقا همان کاری را می کند که برایش نوشته شده. اگر نویسنده اش اشتباه کرده باشد، قرارداد آن اشتباه را با همان دقت اجرا می کند.

بزرگ ترین نمونه تاریخی اش هم روی خود اتریوم اتفاق افتاد. صفحه تاریخچه رسمی اتریوم ماجرا را این طور ثبت کرده: در تیر ۱۳۹۵ یک قرارداد ناامن خالی شد و بیش از ۳.۶ میلیون اتر از آن بیرون کشیده شد. دارایی ها فقط به این دلیل برگشتند که کل شبکه فورک شد و آن فورک هم با رای گیری و حمایت بیش از هشتاد و پنج درصد آرا انجام شد.

و این دقیقا همان چیزی است که دیگر تکرار نشده. از آن به بعد هر پروتکلی که هک شده، پولش برنگشته. آن یک بار هم چنان اختلافی ساخت که بخشی از شبکه جدا شد و اتریوم کلاسیک از دلش بیرون آمد؛ کل ماجرا را در ماجرای هک دائو نوشته ایم.

پس قاعده عملی این است: در دیفای فرض کنید هر چه فرستادید، اگر قرارداد خطا داشته باشد، رفته.

ریسک دوم: تمرکزی که اسمش غیرمتمرکز است

این را بانک تسویه بین المللی در گزارشی که به گروه بیست ارائه کرده صریح نوشته: با وجود آرمان اولیه عدم تمرکز، دیفای و بازار رمزارز اغلب تمرکز عملی قابل توجهی دارند.

در عمل یعنی چه؟ یعنی پشت خیلی از پروتکل ها یک کلید ارتقا وجود دارد. کسی که آن کلید را دارد می تواند منطق قرارداد را عوض کند. توسعه دهنده ها معمولا دلیل خوبی هم برایش دارند، چون باید بتوانند باگ را وصله کنند. ولی نتیجه اش این است که اعتماد شما به کد نیست، به همان آدم است.

سوالی که باید قبل از هر پروتکلی بپرسید یک جمله است: کلید ارتقای این قرارداد دست کیست؟ اگر جوابش را پیدا نکردید، جواب را پیدا کرده اید.

ریسک سوم: سودی که معلوم نیست از کجا می آید

هر بازدهی از یک جایی می آید. در وام دهی، از کارمزدی که وام گیرنده می دهد. در تامین نقدینگی، از کارمزد معامله گرها. تا اینجا منطقی است.

مشکل جایی شروع می شود که عدد بازدهی از هر چیزی که در اقتصاد واقعی وجود دارد بزرگ تر باشد. آن وقت منبعش یکی از این دوتاست: یا توکنی که پروتکل چاپ می کند و به شما می دهد، یا پول کسانی که بعد از شما وارد می شوند. همان گزارش گروه بیست نکته ای دارد که ارزش خواندن دارد: دیفای فعالیتی در اقتصاد واقعی تامین مالی نمی کند و رشدش عمدتا از هجوم کاربران جدید می آید.

و برای تامین کننده نقدینگی یک ریسک ساختاری دیگر هم هست: وقتی نسبت قیمت دو دارایی داخل استخر جابه جا می شود، ترکیب دارایی شما هم عوض می شود، طوری که ممکن است نگه داشتن ساده همان دو دارایی نتیجه بهتری می داد. این هزینه در هیچ عدد بازدهی ای که تبلیغ می شود لحاظ نشده.

ریسک چهارم: هیچ جایی برای شکایت نیست

اشتباه در آدرس، امضای یک تراکنش مخرب، اتصال کیف پول به سایت جعلی؛ همه این ها نهایی اند. پشتیبانی ای وجود ندارد، بیمه سپرده ای وجود ندارد و مرجع رسیدگی ای وجود ندارد.

این را در کنار ریسک اول بگذارید و تصویر کامل می شود: نه خطای خودتان قابل برگشت است، نه خطای پروتکل.

و ریسکی که فقط کاربر ایرانی دارد

دسترسی.

رابط کاربری بیشتر پروتکل های بزرگ از ایران باز نمی شود و در روزهای اختلال اینترنت، حتی مسیرهای جایگزین هم قطع می شوند. برای کسی که فقط توکن نگه داشته، این آزاردهنده است. برای کسی که پوزیشن وام دار دارد، خطرناک است.

چرا؟ چون پوزیشن وثیقه دار منتظر شما نمی ماند. اگر قیمت وثیقه بیفتد و شما نتوانید وثیقه اضافه کنید، پوزیشن نقد می شود؛ چه پشت میزتان باشید چه اینترنت نداشته باشید. قرارداد نمی داند شما دسترسی ندارید.

موضع ما همین جاست: برای کاربری که از ایران کار می کند، وام گرفتن و اهرم در دیفای متناسب با ریسک دسترسی نیست. کارهای بدون سررسید، مثل نگهداری دارایی یا استیکینگ ساده، قابل مدیریت ترند. تفاوت این دو دسته را در راه های کسب درآمد از اتریوم باز کرده ایم.

و اگر تصورتان این است که کارمزد اتریوم دیگر مانع نیست، کارمزد اتریوم و اثر واقعی مرج را ببینید؛ در دیفای هر حرکت اصلاحی یک تراکنش است و در روزهای شلوغ همین کارمزدها تصمیم شما را عوض می کنند. برای تهیه اتر مورد نیاز هم نرخ روز در نرخ لحظه ای اتر هست.

سوال های پرتکرار