تفاوت بیت کوین و ارز دیجیتال دولتی؛ مسئله فناوری نیست
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
سوالی که هر بار بحث ارز دیجیتال بانک مرکزی بالا می گیرد، به پشتیبانی می رسد: اگر بانک مرکزی خودش نسخه دیجیتال پول را منتشر کند، دیگر بیت کوین به چه درد می خورد؟
سوال درستی است و جواب رایجش غلط است. این دو چیز رقیب هم نیستند، چون اصلا یک مسئله را حل نمی کنند. تفاوتشان هم در فناوری نیست.
در بیشتر متن های فارسی، ارز دیجیتال دولتی را «بلاکچین دولتی» معرفی می کنند. این فرض غلط است و بقیه تحلیل را هم خراب می کند.
ارز دیجیتال بانک مرکزی یک تصمیم پولی است، نه یک انتخاب فناوری. می تواند روی دفتر کل توزیع شده پیاده شود، می تواند روی یک پایگاه داده متمرکز معمولی پیاده شود، و چند طرح در دنیا ترکیبی از هر دو را آزموده اند. برای شما که نگهدارنده اید، این انتخاب تقریبا بی اهمیت است. آنچه اهمیت دارد این است که چه کسی قواعد را می نویسد.
گزارش مشترک بانک تسویه بین المللی و چند بانک مرکزی بزرگ، سه شرط بنیادی گذاشته است: انتشار نباید به ثبات پولی و مالی آسیب بزند، باید در کنار شکل های موجود پول وجود داشته باشد و مکمل آن ها باشد، و باید نوآوری و کارایی را بالا ببرد.
شرط دوم آن جمله ای است که کمتر خوانده می شود. طراحان این پول ها خودشان گفته اند قرار است در کنار اسکناس باشد، نه جای آن. پس روایت «پول نقد حذف می شود» دست کم در متن رسمی خودشان پشتوانه ای ندارد.
ارز دیجیتال بانک مرکزی، بدهی بانک مرکزی به شماست. بانک مرکزی اروپا نسخه خودش را «شکل دیجیتال پول نقد که بانک مرکزی منتشر می کند» توصیف کرده است. یعنی همان چیزی که اسکناس هست، بدون کاغذ.
بیت کوین بدهی هیچ کس نیست. هیچ ترازنامه ای پشتش نیست و هیچ نهادی تعهدی بابتش ندارد. ارزشش فقط از تقاضای بازار می آید و قواعدش را نرم افزاری تعیین می کند که هزاران نفر مستقلا اجرا می کنند.
بقیه تفاوت ها فرع بر همین یک جمله اند.
یک: چه کسی می تواند جلوی تراکنش را بگیرد
در هر پولی که ناشر مرکزی دارد، امکان مسدود کردن حساب و برگرداندن تراکنش وجود دارد، چون طراحی اش این را ایجاب می کند. این همیشه هم بد نیست؛ اگر پولتان را اشتباه بفرستید، همین قابلیت نجاتتان می دهد.
در بیت کوین چنین چیزی وجود ندارد و همین دو معنا دارد: کسی نمی تواند دارایی تان را ببندد، و کسی هم نمی تواند اشتباهتان را جبران کند. این حتی درباره توکن های به ظاهر غیرمتمرکز هم صادق نیست؛ اینکه چه کسی می تواند تتر شما را قفل کند نمونه روشنی از فاصله این دو حالت است.
دو: قاعده عرضه
سقف بیت کوین در نرم افزار نوشته شده و تغییرش نیازمند توافق تقریبا همه شبکه است. عرضه پول بانک مرکزی ابزار سیاست گذاری است و قرار است تغییر کند؛ این نقص نیست، کارکرد است.
برای کسی که در اقتصادی با تورم بالا زندگی می کند، همین تفاوت کل ماجراست. اما یادتان باشد نسخه دیجیتال ریال، ریال است. دیجیتال شدن هیچ چیزی درباره قدرت خرید عوض نمی کند.
سه: اجازه ورود
برای داشتن کیف پول بیت کوین از کسی اجازه نمی گیرید. برای داشتن حساب ارز دیجیتال دولتی، احراز هویت و شرایط همان کشور لازم است، دقیقا مثل حساب بانکی.
چهار: مرز
پول بانک مرکزی، پول یک حوزه پولی است. طرح های فرامرزی وجود دارد ولی هنوز استثناست. بیت کوین از ابتدا بی مرز طراحی شده و همین است که آن را برای انتقال ارزش به بیرون جذاب کرده؛ همان کاری که بانک ها بعد از بیت کوین با آن چه کردند را هم شکل داد.
وقتی خبری درباره این پول ها می خوانید، اول ببینید کدام نسخه اش را می گویند. سه تفکیک، بیشتر ابهام ها را برطرف می کند.
خرد یا عمده. نسخه خرد آن است که به دست مردم می رسد و جای اسکناس و کارت را می گیرد. نسخه عمده فقط بین بانک ها و نهادهای مالی رد و بدل می شود و کاربر عادی هیچ وقت آن را نمی بیند. بخش بزرگی از پروژه هایی که در دنیا «اجرا شده» اعلام می شوند از نوع دوم اند و ربطی به تجربه روزمره شما ندارند.
حساب محور یا توکن محور. در حالت اول، پول در حسابی به نام شماست و برای هر انتقال هویتتان بررسی می شود. در حالت دوم، شبیه اسکناس، دارنده ابزار مالک است. این یک تفاوت جدی در حریم خصوصی است و طرح های مختلف جای متفاوتی از این طیف ایستاده اند.
مستقیم یا دو لایه. در مدل مستقیم، حسابتان پیش بانک مرکزی است. در مدل دو لایه که رایج تر است، بانک ها و موسسات پرداخت واسطه می مانند و بانک مرکزی فقط ناشر است. مدل دو لایه اتفاقا برای بانک ها کم دردسرتر است و یکی از دلایلی است که این طرح ها آنقدرها هم ساختارشکن نیستند.
بانک مرکزی اروپا صریح نوشته است که خودش نمی تواند تشخیص بدهد شما که هستید یا چه خریده اید. این یک ادعای طراحی است و بررسی کردنی هم هست، ولی همچنان تعهد یک نهاد است نه خاصیت ریاضی سیستم.
و طرف مقابل هم افسانه ندارد. بیت کوین ناشناس نیست، با نام مستعار است. هر تراکنش برای همیشه عمومی است و لحظه ای که یک آدرس به هویت شما وصل شود، تاریخچه اش هم وصل می شود. کسی که واقعا دنبال حریم خصوصی است، بیت کوین ابزار درستی برایش نیست.
پس تصویر صادقانه این است: یکی حریم خصوصی را وعده می دهد، دیگری آن را تضمین نمی کند. هیچ کدام آن چیزی نیستند که در تبلیغاتشان گفته می شود.
اینجا عمدا کلی می نویسیم. هیچ منبع اول شخص و قابل استنادی از داخل برای ما در دسترس نیست، و ما ترجیح می دهیم چیزی ننویسیم تا اینکه عددی، تاریخی یا ماده قانونی ای را از جای نامعلوم نقل کنیم. آنچه می شود گفت، ساختاری است.
یک نسخه دیجیتال از پول ملی، تجربه پرداخت را عوض می کند، نه ماهیت آن پول را. سرعت تسویه بالاتر می رود، هزینه های واسطه کم می شود و ردگیری تراکنش ها ساده تر. برای کاربر عادی احتمالا شبیه یک اپلیکیشن پرداخت دیگر به نظر می رسد.
آنچه عوض نمی شود: نرخ تورم، محدودیت های ارزی و اینکه پول ملی همچنان به همان اقتصاد وابسته است. اگر می خواهید ببینید این بحث از کجا شروع شد و «رمز ریال» دقیقا چه جایگاهی دارد، رمز ریال و تفاوتش با ارز دیجیتال همان بحث را جدا کرده است، و فرق دلار دیجیتال با تتر به زبان ساده نسخه دلاری همین مقایسه است.
موضع ما این است که این مقایسه از پایه بد طرح می شود. ارز دیجیتال دولتی رقیب بیت کوین نیست؛ رقیب اسکناس و کارت بانکی است و اگر خوب پیاده شود، پرداخت را بهتر می کند. همین.
بیت کوین رقیب چیز دیگری است: دارایی هایی که مردم برای فرار از کم ارزش شدن پولشان می خرند. مسئله اش کمیابی و بی نیازی از اجازه است، نه سرعت پرداخت. و ضعف هایش را هم باید صاف گفت: نوسان زیاد، مسئولیت نگهداری کلید روی دوش خودتان، و ناتوانی در برگرداندن اشتباه.
اگر دنبال یک واحد باثبات برای نگه داشتن ارزش هستید، هیچ کدام این دو جواب معمول نیستند؛ در عمل بیشتر کاربران ایرانی سراغ دارایی های دلاری می روند و مسیر تسویه شان از انواع ووچر و کاربرد هر کدام می گذرد. بیت کوین را برای همان کاری بخرید که خوب انجامش می دهد.
قیمت ارز دیجیتال بانک مرکزی چقدر است و از کجا بخریم؟
این پرتکرارترین سوءتفاهم این حوزه است. ارز دیجیتال بانک مرکزی قیمت مستقل ندارد، چون خودش همان پول ملی است؛ یک واحدش همیشه یک واحد همان ارز است. چیزی برای خریدن و منتظر رشدش ماندن وجود ندارد.
آیا با آمدن ارز دیجیتال دولتی، بیت کوین ممنوع می شود؟
این دو تصمیم به هم گره خورده نیستند و کشورها مسیرهای متفاوتی رفته اند. حدس زدن درباره سیاست گذاری آینده کار ما نیست و در این متن چنین پیش بینی ای نمی کنیم.
تفاوت ارز دیجیتال دولتی با استیبل کوین چیست؟
ناشر. استیبل کوین را یک شرکت خصوصی منتشر می کند و ارزشش به ذخایری که آن شرکت اعلام می کند وابسته است. ارز دیجیتال دولتی را خود بانک مرکزی منتشر می کند و پول رسمی است. ریسک این دو از یک جنس نیست.
ارز دیجیتال دولتی روی بلاکچین کار می کند؟
گاهی بله، گاهی نه. این یک انتخاب پیاده سازی است و طرح های مختلف جواب های مختلفی به آن داده اند. غیرمتمرکز بودن به معنایی که در بیت کوین هست، در هیچ کدامشان موضوعیت ندارد.
