تاثیرات اجتماعی بیت کوین؛ کجا واقعا چیزی عوض شد
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
«بیت کوین بانکداری را دموکراتیک کرد» جمله ای است که پانزده سال است تکرار می شود. بخشی از آن درست است و بخش بزرگ تری از آن نیست، و تفکیک این دو بخش از خود ادعا مهم تر است.
پس بیایید معیار روشنی بگذاریم: کجا زندگی آدم های واقعی عوض شد، و کجا فقط حرفش زده شد.
وقتی از اثر اجتماعی حرف می زنیم، منظورمان قیمت و بازدهی نیست. منظورمان این است که وجود این شبکه چه کاری را برای چه کسی ممکن کرده که قبلا ممکن نبود، و چه آسیب تازه ای ساخته که قبلا نبود.
این با اثر اقتصادی فرق دارد. اثر اقتصادی درباره بازارها و ترازنامه هاست؛ اثر اجتماعی درباره رفتار آدم ها و دسترسی شان است.
حواله های کارگری
این محکم ترین مورد است. کارگری که در کشوری دیگر کار می کند و ماهانه پول به خانواده اش می فرستد، سال ها بخش قابل توجهی از آن پول را به کارمزد و نرخ تبدیل می داد. مسیرهای رمزارزی این هزینه را برای بخشی از این آدم ها کم کرد.
اما همین جا اولین تصحیح لازم است: بیشتر این جابه جایی امروز با استیبل کوین انجام می شود، نه با بیت کوین. کسی که حقوق یک ماهش را می فرستد نمی تواند ریسک کند که تا رسیدن پول، ارزشش ده درصد کم شود.
کشورهایی که پولشان فروریخت
در جاهایی که تورم لجام گسیخته بوده، رمزارز از یک ایده انتزاعی به یک ابزار روزمره تبدیل شد. این را نمی شود انکار کرد و مهم ترین نمونه واقعی «شمول مالی» است.
باز هم با همان تصحیح: آنچه مردم در این کشورها نگه می دارند عمدتا دلار دیجیتال است، نه بیت کوین. بیت کوین دروازه ورود بود؛ چیزی که ماند اغلب استیبل کوین است.
دسترسی بدون اجازه
برای باز کردن حساب بانکی به مدرک، آدرس و گاهی اجازه نیاز دارید. برای ساختن یک کیف پول به هیچ کدام نیاز ندارید. برای آدم هایی که به هر دلیلی از سیستم بانکی کنار گذاشته شده اند، این تفاوت واقعی است.
حالا بخش ناخوشایند، که معمولا نوشته نمی شود.
«بانکدار شدن بی بانک ها» عمدتا اتفاق نیفتاد. کسی که به سیستم بانکی دسترسی ندارد، معمولا به اینترنت پایدار، گوشی هوشمند و سواد دیجیتال هم دسترسی ندارد. رمزارز مشکل دسترسی را حل نکرد؛ برای کسانی که از قبل دسترسی داشتند گزینه تازه ای اضافه کرد.
پرداخت روزمره با بیت کوین فراگیر نشد. نه به این دلیل که کسی نخواست، بلکه به این دلیل که برای خرید نان، شبکه ای که تراکنشش ده دقیقه طول می کشد و کارمزدش نوسان دارد ابزار مناسبی نیست. این را در مقایسه بیت کوین و اتریوم از منظر فنی باز کرده ایم.
و آسیب تازه ای هم ساخته شد. این را باید صریح گفت: پایین بودن سد ورود به معنای پایین بودن سد کلاهبرداری هم هست. طرح های سودآوری تضمینی، پامپ و دامپ، و رفتار قماری با پس انداز خانواده، همگی محصولات اجتماعی همین دسترسی آزادند. غیرقابل برگشت بودن تراکنش که مزیت شمرده می شود، برای قربانی کلاهبرداری دقیقا بدترین ویژگی ممکن است.
شاخص های پذیرش رمزارز که هر سال منتشر می شوند یک نکته روش شناختی مهم دارند: رتبه بندی را نسبت به درآمد سرانه وزن می دهند، نه بر اساس حجم مطلق معامله.
یعنی معیار درست این نیست که در کدام کشور بیشترین پول جابه جا می شود؛ این است که آن مبلغ نسبت به درآمد یک آدم معمولی در آن کشور چقدر معنا دارد. با این معیار، تصویر «سرمایه گذاری تفننی ثروتمندان» جای خودش را به چیز دیگری می دهد.
اینجا صورت مسئله با نسخه جهانی اش فرق دارد و این تفاوت را هیچ مقاله ترجمه شده ای منتقل نمی کند.
بحث جهانی معمولا درباره «شمول مالی» و دسترسی به بانک است. اما در ایران مشکل اکثر مردم نداشتن حساب بانکی نیست؛ حساب دارند. مشکل این است که آن حساب به بیرون وصل نمی شود و قدرت خریدش مدام آب می رود.
پس اثر اجتماعی واقعی اینجا سه چیز است: امکان پرداخت به سرویس های خارجی که درگاه بانکی را نمی پذیرند، امکان نگه داشتن بخشی از پس انداز در واحدی که با ریال حرکت نمی کند، و امکان دریافت درآمد از کار دورکاری با کارفرمای خارجی.
و یک ملاحظه که کمتر گفته می شود: اختلال اینترنت این دسترسی را شکننده می کند. ابزاری که فقط وقتی اینترنت هست کار می کند، برای کسی که نمی داند فردا اینترنت چطور است، جایگزین کامل هیچ چیزی نیست.
برای کسی که هدفش حفظ ارزش پس انداز است هم جواب صادقانه همان است که بالا گفتم: بیت کوین ابزار مناسبی برای این کار نیست، چون خودش پرنوسان است. اینکه چرا بیت کوین اصلا ارزش دارد بحث جداگانه و درستی است، اما ربطی به حفظ ارزش کوتاه مدت ندارد.
بیت کوین یک انقلاب اجتماعی نبود و یک حباب بی خاصیت هم نبود. یک ابزار بود که برای گروه های مشخصی کار مشخصی را ممکن کرد و برای بقیه عمدتا یک دارایی پرنوسان ماند.
و بخش زیادی از آنچه امروز به حساب دستاورد اجتماعی بیت کوین گذاشته می شود، در عمل دستاورد استیبل کوین هاست. بیت کوین در را باز کرد؛ چیزی که از در وارد شد اغلب چیز دیگری بود.
اگر می خواهید خودتان امتحان کنید، تتر برای نگه داشتن ارزش برای حفظ ارزش و بیت کوین برای افق بلندمدت در دسترس اند، و ووچرها برای پرداخت های خارجی مسیر جداگانه ای هستند. مستندات و مجوزهای ما هم در صفحه مجوزهای رسمی ما آمده است.
تاثیرات اجتماعی بیت کوین چیست؟
مهم ترینشان ارزان تر شدن حواله های بین کشوری، امکان نگهداری دارایی خارج از سیستم بانکی، و دسترسی بدون نیاز به مجوز است. در کنارش آسیب هایی هم ساخته: گسترش کلاهبرداری های سرمایه گذاری و رفتار قماری با پس انداز.
آیا بیت کوین واقعا به افراد بدون حساب بانکی کمک کرد؟
کمتر از آنچه ادعا می شود. کسی که به بانک دسترسی ندارد معمولا به اینترنت پایدار و گوشی هوشمند هم دسترسی ندارد. بیشتر رشد پذیرش میان کسانی بوده که از قبل دسترسی داشتند اما از سیستم مالی موجود ناراضی بودند.
چرا پرداخت روزمره با بیت کوین رایج نشد؟
چون برای خرید روزمره طراحی نشده. زمان تایید و نوسان کارمزد آن را برای مبالغ کوچک نامناسب می کند؛ نقشی که در عمل به استیبل کوین ها رسیده است.
در ایران بیت کوین چه چیزی را عوض کرده؟
عمدتا سه چیز: پرداخت به سرویس های خارجی، نگهداری بخشی از پس انداز خارج از ریال، و دریافت درآمد از کارفرمای خارجی. برای هر سه، در عمل استیبل کوین بیشتر از بیت کوین استفاده می شود.
منابع بیرونی: روش شناسی شاخص جهانی پذیرش رمزارز و وایت پیپر بیت کوین.
