مقیاس پذیری بیت کوین؛ چرا سقف بلاک قرار نیست بالا برود
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
یک شب شلوغ بازار، کاربری تراکنش بیت کوینش را می فرستد و کارمزدی که برنامه پیشنهاد داده بود دیگر کافی نیست. تراکنش در حافظه شبکه می ماند. ساعت ها. سوالی که بعدش می پرسد همیشه یکی است: چرا شبکه ای که این همه ارزش پشتش است، نمی تواند تراکنش من را سریع تر رد کند؟
جواب کوتاه: چون قرار نیست بتواند. و این تصمیم، عمدی است.
هر متنی درباره مقیاس پذیری بیت کوین به این عدد می رسد و تقریبا هیچ کدام نمی گویند از کجا در آمده. ویکی فنی بیت کوین خودش نوشته است که این نرخ، نتیجه محدودیت اندازه بلاک است و بر پایه یک تراکنش با اندازه متوسط حساب شده.
یعنی هفت، یک ثابت پروتکلی نیست. یک تخمین است که با نوع تراکنش ها بالا و پایین می شود. تراکنشی که چند ورودی دارد فضای بیشتری می گیرد؛ تراکنشی که چند پرداخت را در یک تراکنش جمع کرده، فضای کمتری به ازای هر پرداخت.
و مقایسه همیشگی با شبکه های کارت هم دقیق نیست. آن شبکه ها در لحظه، تایید می دهند و تسویه واقعی روزها بعد بین بانک ها انجام می شود. بیت کوین در همان بلاک تسویه می کند. دو کار متفاوت را با یک واحد اندازه می گیرند.
خیلی ها هنوز می نویسند «یک مگابایت». این از سال ۲۰۱۷ دیگر توصیف درستی نیست.
متن استاندارد سگویت واحد اندازه گیری را عوض کرد. حالا سقف بر حسب «وزن» است و برابر چهار میلیون واحد، و هر بایت از داده های اصلی تراکنش چهار برابر یک بایت از داده های امضا وزن دارد. نتیجه اش این است که بلاکی که پر از تراکنش های سگویت باشد، حجم واقعی اش از یک مگابایت بیشتر می شود بدون آنکه کسی سقف را «بالا برده» باشد.
این نکته را نگه دارید، چون بیشتر بحث های فارسی درباره مقیاس پذیری بیت کوین هنوز روی همان یک مگابایت قدیمی بنا شده اند.
ساده ترین راه حل، بزرگ کردن بلاک است. سال ها سرش دعوا شد و در نهایت شبکه دو تکه شد و بیت کوین کش از دل همان اختلاف بیرون آمد.
این معامله مختص بیت کوین نیست و در هر شبکه ای به شکلی خودش را نشان می دهد. مقیاس پذیری بلاکچین و اینکه چرا بلوک بزرگ تر جواب نمی دهد همین بحث را در حالت کلی باز کرده است.
تصمیمی که گرفته شد این بود: لایه اصلی را کند و محافظه کار نگه دار، و بار تراکنش های کوچک را ببر جای دیگر. سه چیز از دل این تصمیم بیرون آمد.
بهینه کردن خود لایه اصلی. سگویت فضا را بهتر مصرف کرد. تپروت چند سال بعد امضاها را فشرده تر و خواناتر کرد. آنچه تپروت واقعا عوض کرد و آنچه عوض نکرد جزئیاتش را دارد. این ها ظرفیت را چند برابر نکردند، ولی هر بلاک را کمی کاراتر کردند.
کانال های پرداخت روی لایه دوم. ایده ساده است: دو طرف یک بار روی زنجیره کانال باز می کنند، هر تعداد پرداخت را بین خودشان رد و بدل می کنند و فقط نتیجه نهایی را روی زنجیره می نویسند. زنجیره اصلی به جای هزار تراکنش، دو تراکنش می بیند. آدرس هایی که در این لایه استفاده می شوند هم شکل دیگری دارند؛ تفاوت آدرس لایتنینگ با آدرس معمولی بیت کوین این را نشان می دهد.
زنجیره های جانبی. یک زنجیره جدا با قواعد خودش که دارایی از بیت کوین به آن قفل و آزاد می شود. سریع تر است، ولی امنیتش امنیت بیت کوین نیست؛ امنیت همان زنجیره جانبی و مدل اعتمادی است که برای قفل کردن دارایی انتخاب کرده. این را همیشه باید جدا حساب کرد.
در متن های فارسی زیاد دیده می شود که شاردینگ را به عنوان «راه حل احتمالی بعدی بیت کوین» معرفی می کنند. چنین چیزی روی نقشه بیت کوین نیست و هیچ وقت هم نبوده.
جالب تر اینکه شاردینگ به آن شکلی که سال ها وعده اش داده می شد، در اتریوم هم کنار گذاشته شد و جایش را مسیر رول آپ محور و بلاب ها گرفت. پس این نه فقط برای بیت کوین غلط است، بلکه توصیف کهنه ای از اتریوم هم هست.
بیشتر متن های فارسی اینجا تمام می کنند و لایه دوم را جواب نهایی معرفی می کنند. ما این کار را نمی کنیم، چون محدودیت هایش را می شود همین حالا نام برد.
باز کردن و بستن کانال، خودش دو تراکنش روی زنجیره است و کارمزد همان زنجیره را می دهد. یعنی برای یک پرداخت، کل ماجرا گران تر از انتقال معمولی در می آید؛ منطقش وقتی جواب می دهد که قرار باشد بارها پرداخت کنید.
دوم اینکه ظرفیت یک کانال یک طرفه است. اگر همه دارایی کانال سمت شما باشد، می توانید بفرستید ولی نمی توانید دریافت کنید. برای کاربر عادی این یعنی یک لایه مدیریت که در انتقال معمولی وجود ندارد.
و سوم، مسیریابی. پرداخت شما باید از میان گره هایی رد شود که در همان لحظه آنلاین باشند و نقدینگی کافی در جهت درست داشته باشند. شکست خوردن پرداخت اتفاق عجیبی نیست. با اینترنت پر نوسان، احتمالش بیشتر هم می شود.
عملی ترین بخش این بحث همین جاست. اگر تراکنش تان با کارمزد کم فرستاده شده و مانده، دو راه دارید و هر دو در دل همان محدودیت مقیاس پذیری معنا پیدا می کنند.
راه اول، جایگزینی تراکنش با نسخه ای با کارمزد بالاتر است. این فقط وقتی ممکن است که کیف پول شما موقع ارسال، تراکنش را قابل جایگزینی علامت زده باشد. بعضی کیف پول ها این را پیش فرض می کنند، بعضی اصلا در دسترس نمی گذارند.
راه دوم برای گیرنده است: خرج کردن همان خروجی تایید نشده با کارمزد بالا، تا ماینر برای برداشتن تراکنش دوم مجبور شود اولی را هم بردارد. اسم رایجش «فرزند برای پدر پول می دهد» است و کیف پول های کمی آن را ساده کرده اند.
اگر هیچ کدام در دسترس نبود، تنها کار درست صبر است. تراکنش گم نمی شود؛ یا در نهایت تایید می شود یا از حافظه گره ها می افتد و موجودی در کیف پول برمی گردد. هیچ وقت همان مبلغ را با عجله دوباره نفرستید.
اینجا جایی است که ترجمه های خارجی معمولا ساکت اند. مقیاس پذیری برای شما یک بحث نظری نیست، یک قلم هزینه است.
کارمزد شبکه بیت کوین با مبلغ انتقال شما کاری ندارد؛ با فضایی که تراکنش تان اشغال می کند و شلوغی آن لحظه کار دارد. یعنی انتقال های کوچک بیت کوین نسبتا گران اند و این با هیچ صرافی و هیچ ترفندی حل نمی شود. چه چیزی عدد کارمزد بیت کوین را می سازد این را با جزئیات باز کرده است.
عامل دوم اختلال اینترنت است. وقتی اتصال ناپایدار است، بدترین کار ارسال یک تراکنش با کارمزد کم و بستن برنامه است. تراکنشی که در حافظه شبکه مانده هنوز پول شماست، ولی تا وقتی تایید نشود، در دسترس نیست.
و نکته ای که کمتر گفته می شود: برای بیشتر کارهایی که کاربر ایرانی واقعا انجام می دهد، یعنی جابه جا کردن ارزش و پرداخت به سرویس خارجی، لایه دوم بیت کوین معمولا مسیر عملی نیست، چون طرف مقابل قبولش نمی کند. مسیر رایج تر همچنان ووچرهای دلاری است. مقایسه انواع ووچر و اینکه هر کدام کجا به کار می آید نقطه شروع همان مسیر است، و بیت کوین را برای نقشی که واقعا خوب انجامش می دهد نگه دارید: نگهداری ارزش، نه پرداخت روزمره.
بستگی دارد «حل» را چه تعریف کنید. اگر منظورتان این است که روزی بیت کوین روی لایه اصلی هزاران تراکنش در ثانیه بزند، جواب منفی است و قرار هم نیست مثبت شود.
اگر منظورتان این است که پرداخت های کوچک با بیت کوین ممکن و ارزان شود، آن قبلا روی لایه دوم اتفاق افتاده و مسئله باقی مانده، پذیرش است نه فناوری. و اینجا هم صادق باشیم: شبکه ای که ارزان است ولی کسی قبولش نمی کند، برای شما هنوز حل نشده است.
مقیاس پذیری در ارز دیجیتال یعنی چه؟
یعنی توان شبکه برای پردازش تراکنش بیشتر، بدون آنکه هزینه اجرای یک نود کامل آنقدر بالا برود که کاربر عادی از دور خارج شود. هر شبکه ای این را جای متفاوتی از سه گانه سرعت، امنیت و تمرکززدایی حل می کند.
چرا کارمزد بیت کوین بعضی روزها چند برابر می شود؟
چون فضای هر بلاک محدود است و کارمزد در واقع یک مزایده برای همان فضاست. وقتی تعداد تراکنش های منتظر بالا می رود، برنده شدن در مزایده گران تر می شود. مبلغ خود انتقال در این معادله نقشی ندارد.
آیا سگویت اندازه بلاک را زیاد کرد؟
نه به آن شکل. واحد شمارش را عوض کرد و به داده های امضا وزن کمتری داد. اثر عملی اش شبیه افزایش ظرفیت است، ولی سازوکارش تغییر روش اندازه گیری بود نه بالا بردن سقف.
بیت کوین با این محدودیت ها هنوز به درد می خورد؟
برای نگهداری ارزش و انتقال مبالغ بزرگ، بله و همین محدودیت ها بخشی از دلیلش است. برای خرید روزانه و مبالغ کوچک روی لایه اصلی، نه؛ آنجا شبکه های دیگر و لایه دوم منطقی تر اند.
