سوالی که بیشتر از هر چیز دیگری از پشتیبانی پرسیده می شود این نیست که بیت کوین چطور کار می کند. این است: «اگر بخرم، کار غیرقانونی کرده ام؟»
جواب کوتاه: بستگی دارد کجا ایستاده اید. جواب بلندتر این است که «قانونی بودن» یک کلید روشن و خاموش نیست و کشورها روی طیفی پخش شده اند که چهار سر دارد.
چهار وضعیت حقوقی که وجود دارد
به جای فهرست کردن دویست کشور، این چهار دسته را یاد بگیرید. هر کشوری که اسمش را بشنوید در یکی از این ها جا می گیرد.
- پول رسمی. نادرترین حالت. السالوادور در سال ۲۰۲۱ بیت کوین را در کنار دلار پول رسمی اعلام کرد و جمهوری آفریقای مرکزی در ۲۰۲۲ همین کار را کرد. هر دو تجربه بعدا عقب نشینی داشت؛ آفریقای مرکزی در ۲۰۲۳ قانونش را پس گرفت.
- قانونی و تنظیم شده. بیشترین حالت. ژاپن رمزارز را زیر قانون خدمات پرداخت به رسمیت شناخته، آلمان آن را واحد حساب می داند و صرافی ها مجوز می گیرند، در آمریکا کمیسیون معاملات آتی کالا آن را کالا حساب می کند و سازمان مالیات مثل دارایی از آن مالیات می گیرد.
- نگه داشتنش آزاد، خرج کردنش ممنوع. این دسته را کمتر کسی توضیح می دهد. بانک مرکزی ترکیه در آوریل ۲۰۲۱ استفاده از رمزارز برای پرداخت کالا و خدمات را ممنوع کرد، ولی خرید و نگهداری اش هیچ وقت ممنوع نشد.
- ممنوع. چین از سپتامبر ۲۰۲۱ هم معامله و هم استخراج را ممنوع کرده و نهادهای مالی حق تراکنش ندارند.
و یک نکته که خیلی ها را گیج می کند: هند در این فهرست جزو ممنوع ها نیست. دیوان عالی هند در سال ۲۰۲۰ ممنوعیت بانک مرکزی را لغو کرد و معامله از آن زمان مجاز است، حتی اگر دولت هیچ وقت از آن خوشش نیامده باشد.
ایران کجای این نقشه است
ایران دقیقا در همان دسته سوم نشسته، و این چیزی است که برای شما اهمیت دارد.
بانک مرکزی در سال ۱۳۹۷ به شبکه بانکی اعلام کرد با رمزارزها کار نکند. آن بخشنامه بانک ها را هدف گرفت، نه شهروندی که یک کیف پول روی گوشی اش دارد. نتیجه عملی اش این شد: نگه داشتن بیت کوین جرم شناخته نشده، ولی هیچ درگاه و حساب داخلی هم آن را نمی شناسد.
برای همین است که مسیر خرید در ایران با هر کشور دیگری فرق دارد. جای دیگر کارت می کشید و تمام؛ اینجا یک لایه واسط لازم است. همین لایه است که بازار ووچرها را ساخته: ووچر به عنوان پل پرداخت ارزی در عمل همان کاری را می کند که در ترکیه یا امارات یک کارت بانکی معمولی انجام می دهد.
بی تعارف، این وضعیت نه خوب است نه بد؛ فقط باید بدانید در آن هستید. اگر بخواهید بیت کوین را با ریال بگیرید، نرخ لحظه ای خرید بیت کوین نقطه شروع منطقی تری از هر کانال تلگرامی است.
پول رسمی شدن چه چیزی را عوض کرد
تیتر «فلان کشور بیت کوین را پول رسمی کرد» همیشه بزرگ تر از اتفاق واقعی است.
در السالوادور قانون گفت فروشنده باید بیت کوین را قبول کند. در عمل بیشتر مردم همان دلار را ترجیح دادند و بعدها اجبار پذیرش برداشته شد. اینکه چه چیزی از آن آزمایش باقی ماند را جداگانه در آنچه از تجربه السالوادور ماند نوشته ایم.
درس ماجرا این است: رسمی شدن یک ارز روی کاغذ، عادت پرداخت مردم را عوض نمی کند. جایی که بیت کوین واقعا در زندگی روزمره جا باز کرده، معمولا کشورهایی هستند که پول ملی شان مشکل دارد، نه کشورهایی که قانون خوبی نوشته اند. این تفکیک را در بیت کوین در اقتصادهای با تورم بالا باز کرده ایم.
مجاز بودن استخراج داستان جداگانه ای است
خیلی ها این دو را یکی می گیرند و نباید.
یک کشور می تواند معامله را آزاد بگذارد و استخراج را محدود کند، یا برعکس. چین هر دو را بست. کشورهایی که برق ارزان دارند معمولا استخراج را زیر مجوز و تعرفه برق جداگانه می برند، چون مسئله شان مصرف شبکه است نه ماهیت رمزارز.
پس اگر دنبال جواب «ماینر کجا مجاز است» هستید، سوال درست تان این است: تعرفه برق صنعتی آنجا چقدر است و مجوزش را چه نهادی می دهد. جواب حقوقی بدون جواب اقتصادی به درد نمی خورد.
چیزی که وضعیت قانونی تضمین نمی کند
یک اشتباه رایج: مردم قانونی بودن را با امن بودن سرمایه گذاری اشتباه می گیرند.
در ژاپن خرید بیت کوین کاملا قانونی است و همان جا هم می توانید نصف پولتان را از دست بدهید. قانون فقط می گوید معامله شما به رسمیت شناخته می شود؛ درباره قیمت هیچ حرفی نمی زند. اینکه بیت کوین در بحران ها واقعا چطور رفتار می کند را در رفتار بیت کوین در روزهای بحران با داده بررسی کرده ایم.
سوال های پرتکرار
بیت کوین در کدام کشورها قانونی است؟
در اکثر کشورهای دنیا خرید و نگهداری اش قانونی است و زیر قوانین مالیاتی و مبارزه با پولشویی تنظیم می شود؛ ژاپن، آلمان، آمریکا و امارات نمونه های شناخته شده اند. تعداد کشورهایی که آن را کاملا ممنوع کرده اند کم است و چین شاخص ترینشان است.
آیا بیت کوین قانونی است؟
این سوال بدون ذکر کشور جواب ندارد. حتی داخل یک کشور هم ممکن است نگه داشتن آزاد باشد و پرداخت با آن ممنوع، همان چیزی که در ترکیه اتفاق افتاد.
ماینر در کدام کشور مجاز است؟
در کشورهایی که استخراج را زیر مجوز و تعرفه برق مشخص برده اند. ولی مجاز بودن به تنهایی کافی نیست؛ اگر تعرفه برق بالا باشد، مجوز داشتن هم دستگاه را سودده نمی کند.
بیشترین بیت کوین در کدام کشور است؟
هیچ کس واقعا نمی داند. آدرس های شبکه کشور ندارند و هر عددی که به تفکیک کشور می بینید، تخمینی است بر پایه محل صرافی ها یا آدرس آی پی. آن تخمین ها با هم هم نمی خوانند.
حرف آخر
اگر بخواهم یک جمله از این نوشته بماند: قانونی بودن بیت کوین را کشور به کشور بپرسید، و همیشه دو سوال جدا بپرسید؛ نگه داشتنش مجاز است، و خرج کردنش مجاز است. در ایران جواب اولی بله است و جواب دومی در عمل نه، و تمام تفاوت مسیرها از همین جا می آید.
