توکنومیکس بیت کوین؛ سه عددی که کسی نمی تواند عوض کند
برای ثبت سفارش به حساب نیاز دارید. ثبت نام رایگان است.
یک سوال که تقریبا هر هفته از پشتیبانی پرسیده می شود: «اگر بیت کوین پول است، چه کسی جلوی چاپ بیشترش را می گیرد؟» جواب کوتاه این است که هیچ کس. جواب بلندتر این است که لازم هم نیست، چون تعداد بیت کوین هایی که تا ابد ساخته می شوند در کد نوشته شده و همان کد روی ده ها هزار نود مستقل اجرا می شود.
این چیزی است که به آن توکنومیکس می گویند: قواعد عرضه، توزیع و صدور یک دارایی. توکنومیکس بیت کوین از همه ارزهای دیجیتال دیگر ساده تر است و دقیقا به همین دلیل بیشتر از همه اشتباه توضیح داده می شود.
این را کمتر جایی می خوانید. در کد بیت کوین هیچ خطی نیست که بگوید «حداکثر ۲۱ میلیون». آنچه هست یک قاعده دیگر است: پاداش هر بلاک هر ۲۱۰ هزار بلاک نصف می شود. ۲۱ میلیون نتیجه این تصاعد هندسی است، نه ورودی آن؛ ویکی رسمی بیت کوین هم آن را «کمی کمتر از ۲۱ میلیون» توصیف می کند.
حساب سرانگشتی اش این است. پاداش از ۵۰ بیت کوین شروع شد. هر حدود چهار سال نصف شد: ۵۰، بعد ۲۵، بعد ۱۲.۵، بعد ۶.۲۵ و از آوریل ۲۰۲۴ به ۳.۱۲۵ رسید. مجموع یک سری هندسی با نسبت یک دوم محدود است و همان سقف را می سازد.
چرا «حدود چهار سال» و نه دقیقا چهار سال؟ چون شبکه بلاک ها را نمی شمارد که به تقویم برسد؛ سختی شبکه هر ۲۰۱۶ بلاک تنظیم می شود تا میانگین فاصله بلاک ها حدود ده دقیقه بماند. اگر ماینرها سریع تر بلاک پیدا کنند، هاوینگ بعدی زودتر می رسد. تاریخ هاوینگ یک پیش بینی است، نه یک قرار.
و درباره خود عدد ۲۱ میلیون: ساتوشی هیچ وقت توضیح نداد چرا این عدد. توجیه هایی که در فارسی و انگلیسی می خوانید همه بازسازی بعدی هستند. کسی که این را قطعی تعریف می کند، چیزی می گوید که منبعش وجود ندارد.
اینجا جایی است که بیشترین حرف بی پایه زده می شود. هاوینگ یک اتفاق در سمت عرضه است: تعداد بیت کوین جدیدی که هر روز وارد بازار می شود نصف می شود. همین. هیچ چیز در پروتکل درباره قیمت وجود ندارد.
دو نکته که معمولا حذف می شوند:
- عرضه جدید در مقایسه با حجم معاملات روزانه کوچک است. اثر یک نصف شدن روی مقدار کوچک، مقدار کوچک تری است.
- تاریخ هاوینگ سال ها قبل معلوم است. بازاری که تاریخ را می داند، آن را قبل از رسیدنش قیمت گذاری می کند.
پس چرا بعد از هاوینگ ها قیمت بالا رفت؟ چون همزمان چیزهای دیگری هم اتفاق افتاد. تفکیک این ها از هم کار ساده ای نیست و هیچ کس هم واقعا انجامش نداده. بحث چرخه های قیمتی و آنچه از نمودار بلندمدت می شود و نمی شود فهمید را جدا در روند بلندمدت قیمت بیت کوین باز کرده ایم.
از حدود ۲۰ میلیون بیت کوینی که تا امروز استخراج شده، بخشی برای همیشه از دسترس خارج است. کلید خصوصی گم شده، کیف پول فرمت شده، آدرس اشتباه، و بیت کوین هایی که ماینرها در سال های اول اصلا برداشت نکردند. ویکی بیت کوین فصل جداگانه ای برای همین دارد.
هیچ کس عدد دقیقش را نمی داند و هر کس عدد دقیقی به شما داد، تخمین را به جای اندازه گیری فروخته است. چیزی که می شود گفت این است: عرضه واقعا قابل خرج از عرضه در گردش کمتر است و این تفاوت هیچ وقت اصلاح نمی شود.
بیت کوین را زیاد با طلا مقایسه می کنند و بخشی از این مقایسه درست است: هر دو عرضه محدود دارند و هیچ نهادی نمی تواند یک شبه دو برابرش کند.
اما کمیابی به تنهایی هیچ چیز را گران نمی کند. هزاران توکن با عرضه محدود وجود دارد که قیمتشان صفر است. آنچه بیت کوین را از آن ها جدا می کند عرضه محدودش نیست؛ شبکه ای است که پانزده سال بدون توقف کار کرده، بازاری که در آن نقدشوندگی واقعی دارد و این واقعیت که تغییر دادن قواعدش نیازمند توافق گروهی است که با هم توافق ندارند.
بگذارید بی تعارف بگویم: توکنومیکس یک شرط لازم است، نه کافی. اگر کسی می خواهد با «عرضه محدود» به شما یک ارز دیجیتال بفروشد، آن جمله هیچ چیز درباره ارزش آن دارایی نمی گوید. ادعای مشهورتر همین خانواده، یعنی پناهگاه امن بودن بیت کوین، را در رفتار بیت کوین در بحران ها با داده سنجیده ایم.
پاداش بلاک تا حدود سال ۲۱۴۰ به صفر می رسد. از آن به بعد تنها درآمد ماینرها کارمزد تراکنش هاست.
این یک سوال باز است و آدم های جدی درباره اش اختلاف نظر دارند: آیا کارمزدها به اندازه ای می رسند که امنیت شبکه را تامین کنند؟ هر کسی که به شما بگوید جواب قطعی است، در هر دو جهت، دارد حدس می زند. فعلا سهم کارمزد از درآمد ماینر کوچک است و همین موضوع بحث را زنده نگه داشته. اقتصاد سمت ماینر و اینکه چه چیزی هزینه اش را می سازد را در حساب و کتاب استخراج بیت کوین جدا آورده ایم.
یک نکته که در ترجمه های فارسی همیشه جا می افتد. وقتی نمودار تومانی بیت کوین را نگاه می کنید، دو چیز همزمان حرکت می کنند: قیمت دلاری بیت کوین و نرخ تومان. توکنومیکس بیت کوین فقط روی اولی اثر دارد و روی دومی هیچ.
یعنی نمودار تومانی می تواند صعودی باشد در حالی که بیت کوین به دلار در جا زده. برای کسی که با تومان می خرد و با تومان می فروشد، این تفاوت اصل ماجراست. اگر می خواهید عملکرد واقعی دارایی را ببینید، نمودار دلاری را نگاه کنید؛ اگر می خواهید بدانید قدرت خرید شما چه شد، نمودار تومانی را.
و یک نکته عملی: هزینه واقعی خرید فقط نرخ نیست. اسپرد بین قیمت خرید و فروش، کارمزد سرویس و کارمزد شبکه هم روی آن سوار می شوند. در سفارش های ثبت شده در پلتفرم دیجی دلار، همین سه قلم است که تفاوت «قیمتی که دیدم» و «مبلغی که پرداختم» را می سازد. نرخ لحظه ای و شرایط سفارش را در صفحه قیمت بیت کوین می بینید. اگر ترجیح می دهید ورودی سرمایه تان از مسیر ووچر باشد، راهنمای انواع ووچر و کاربرد هرکدام نقطه شروع بهتری است.
چند بیت کوین باقی مانده است؟
حدود یک میلیون. تا امروز نزدیک به ۲۰ میلیون بیت کوین استخراج شده و سقف کمی کمتر از ۲۱ میلیون است. اما به دلیل نصف شدن پاداش، همین یک میلیون باقی مانده بیش از صد سال طول می کشد تا کامل استخراج شود.
آیا سقف ۲۱ میلیون قابل تغییر است؟
از نظر فنی هر قاعده ای در نرم افزار متن باز قابل تغییر است. از نظر عملی، تغییرش یعنی راضی کردن ماینرها، صرافی ها، نگهدارنده ها و اپراتورهای نود به اینکه دارایی خودشان را رقیق کنند. تا امروز هیچ پیشنهادی از این جنس حتی به بحث جدی نرسیده.
تورم بیت کوین چقدر است؟
نرخ صدور جدید نسبت به عرضه موجود، که با هر هاوینگ نصف می شود و رو به صفر می رود. توجه کنید این با تورم قیمتی فرق دارد: عرضه محدود جلوی رقیق شدن دارایی را می گیرد، نه جلوی نوسان قیمتش را.
توکنومیکس بیت کوین با بقیه ارزها چه فرقی دارد؟
در دو چیز: هیچ عرضه اولیه ای به تیم یا سرمایه گذار اولیه تخصیص داده نشد، و برنامه صدور از روز اول ثابت مانده. بیشتر پروژه های بعدی حداقل یکی از این دو را ندارند و همین جای اصلی مقایسه است، نه عدد سقف عرضه.
توکنومیکس بیت کوین سه چیز را تضمین می کند: نرخ صدور معلوم، سقف عرضه محدود و قواعدی که تغییرشان نیازمند توافق کسانی است که انگیزه ای برای تغییر ندارند. این سه تا واقعی هستند و ارزش فهمیدن دارند.
چیزی که تضمین نمی کنند قیمت است. کمیابی توضیح می دهد چرا عرضه رقیق نمی شود؛ نمی گوید تقاضایی وجود خواهد داشت یا نه. هر تحلیلی که از عدد ۲۱ میلیون مستقیم به عدد قیمت می پرد، یک قدم را جا انداخته و آن قدم مهم ترین قدم است.
منابع اولیه: مستندات عرضه کنترل شده در ویکی بیت کوین و مقاله اصلی بیت کوین.
