ریپل چیست و چرا هیچ وقت استخراج نمی شود؟

کسی که برای اولین بار XRP می خرد، معمولا چند روز بعد دنبال «استخراج ریپل» می گردد و چیزی پیدا نمی کند. نه دستگاهی هست، نه استخری، نه کارت گرافیکی.

دلیلش یک جمله است: تمام ریپل هایی که قرار بود وجود داشته باشند، از همان روز اول ساخته شدند. هیچ ریپل جدیدی تولید نمی شود و هیچ وقت هم نخواهد شد. این تفاوت، بیشتر از سرعت شبکه، شخصیت این دارایی را تعیین می کند.

اول یک ابهام را برداریم

وقتی می گویید «ریپل»، ممکن است منظورتان سه چیز کاملا متفاوت باشد: یک شرکت آمریکایی، یک شبکه بلاکچینی، و یک ارز دیجیتال با نماد XRP. در محاوره فارسی هر سه به یک اسم صدا زده می شوند و همین باعث بیشتر سوءتفاهم ها می شود.

در این متن هر جا «ریپل» می آید، منظور همان ارز XRP است. اگر می خواهید تکلیف آن سه تا را کامل روشن کنید، فرق شرکت ریپل با ارز XRP را جداگانه نوشته ایم.

صد میلیارد سکه که همه از قبل وجود داشتند

مستندات رسمی خود شبکه صریح است: بیشتر از ۱۰۰ میلیارد XRP اولیه نمی تواند ساخته شود و همه آن امروز موجود است. یعنی برخلاف بیت کوین که هر ده دقیقه مقداری سکه تازه به گردش اضافه می کند، عرضه XRP از پیش تعیین شده و ثابت است.

حالا بخش مهم تر که کمتر جایی نوشته می شود. از آن صد میلیارد، ۸۰ میلیارد به شرکت ریپل داده شد و شرکت ۵۵ میلیارد از آن را داخل قراردادهای زمان دار روی خود بلاکچین قفل کرد. طبق همان مستندات، تا اکتبر ۲۰۲۴ هنوز ۳۸ میلیارد XRP در آن قفل باقی مانده بود.

این عدد را یک بار دیگر بخوانید. بخش قابل توجهی از کل عرضه در اختیار یک نهاد است و طبق زمان بندی آزاد می شود. هیچ استدلالی درباره «کمیابی» این دارایی بدون در نظر گرفتن آن ۳۸ میلیارد کامل نیست.

اگر ماینری در کار نیست، پس چه کسی تراکنش ها را تایید می کند

این سوال منطقی بعدی است و جوابش تفاوت اصلی این شبکه با بیت کوین را نشان می دهد.

در بیت کوین، ماینرها با مصرف برق برای ثبت بلاک رقابت می کنند و پاداش می گیرند. اینجا چنین رقابتی وجود ندارد. مجموعه ای از سرورهای مستقل به نام اعتبارسنج، هر چند ثانیه یک بار سر ترتیب تراکنش ها با هم به توافق می رسند. آنها بابت این کار سکه دریافت نمی کنند و انگیزه شان سالم ماندن شبکه ای است که خودشان روی آن کار می کنند.

نتیجه اش دو چیز است. مصرف انرژی در حد ناچیز، و نبود آن سازوکاری که در بیت کوین عرضه تازه تولید می کند. کارمزد هر تراکنش هم به جای رسیدن به دست کسی، از گردش خارج می شود؛ یعنی عرضه XRP در بلندمدت به جای زیاد شدن، بسیار آهسته کم می شود.

شبکه دقیقا برای چه ساخته شد

XRP در سال ۲۰۱۲ و مشخصا برای پرداخت ساخته شد؛ نه برای قرارداد هوشمند، نه برای دیفای، نه برای ذخیره ارزش. مستندات شبکه می گوید تراکنش ها در سه تا پنج ثانیه تسویه می شوند و ظرفیت پردازش تا حدود ۱۵۰۰ تراکنش در ثانیه است.

یک هشدار درباره این نوع اعداد: ظرفیت با مصرف واقعی یکی نیست. عددی که هر شبکه ای در صفحه معرفی خودش می نویسد سقف نظری است، نه چیزی که در یک روز عادی اتفاق می افتد. برای مقایسه با شبکه های دیگر، فرق کاربردی ریپل با بیت کوین و اتریوم جای بهتری است.

اما آن چیزی که واقعا در عمل حس می شود، تسویه سریع است. اگر تجربه انتقال بیت کوین در ساعت شلوغی را داشته باشید، تفاوت را می فهمید.

آن قانونی که تازه کارها را غافلگیر می کند

در این شبکه یک آدرس تا وقتی حداقلی موجودی نداشته باشد، اصلا وجود ندارد. مستندات شبکه این را «ذخیره پایه» می نامد و مقدارش در حال حاضر ۱ واحد XRP است، به علاوه ۲ دهم واحد برای هر آیتمی که آن حساب در دفتر کل می سازد.

نتیجه عملی: آن ۱ واحد قفل می ماند و قابل ارسال نیست. کاربری که کل موجودی اش را می فرستد و انتظار دارد حساب صفر شود، سردرگم می شود. این موضوع کنار مسئله تگ مقصد، دو تا از رایج ترین دلایل گم شدن پول در این شبکه است و در راهنمای آدرس و تگ ریپل کامل توضیح داده شده.

کجا ضعیف است

سه ضعف را باید بی تعارف گفت.

اول، تمرکز عرضه. وقتی بخش بزرگی از دارایی در دست یک شرکت است، مسیر قیمت به تصمیم های آن شرکت گره می خورد. این ریسک را هیچ نمودار تکنیکالی نشان نمی دهد.

دوم، وابستگی روایت به یک بازیگر. ارزش پیشنهادی XRP عمدتا حول محصولات یک شرکت تعریف شده است. اگر آن شرکت مسیر دیگری برود، شبکه می ماند اما داستان فروش عوض می شود.

سوم، اکوسیستم محدود. اینجا خبری از آن انبوه اپلیکیشن هایی که روی شبکه های قرارداد هوشمند ساخته شده اند نیست. برای پرداخت خوب است؛ برای بقیه چیزها انتخاب اول کسی نیست.

از ایران، دو نکته عملی

سرعت تسویه شبکه یک مزیت واقعی برای کاربر ایرانی است، اما دقیقا به همان دلیل خطرناک هم هست: وقتی تراکنش در چند ثانیه نهایی می شود، فرصتی برای «لغو کردن» وجود ندارد. آدرس و تگ را قبل از تایید دو بار بخوانید، نه بعدش.

نکته دوم، مسیر خروج ارزش. اگر مقصدتان پرداخت به سرویس خارجی است، تبدیل XRP به یک ووچر معمولا کوتاه تر از نگه داشتن آن و دنبال کارت گشتن است. نرخ و شرایط این مسیر در ووچر برای پرداخت های خارج از ایران آمده و ثبت سفارش خود XRP هم از صفحه معامله ریپل انجام می شود.

منبع اعداد این متن، مستندات رسمی خود شبکه است: صفحه معرفی XRP در xrpl.org.

سوال های پرتکرار