دیم (Diem) چیست و چرا ارز دیجیتال فیسبوک شکست خورد؟

در تیر ۱۳۹۸ فیسبوک اعلام کرد می خواهد پول خودش را بسازد. اسمش لیبرا بود و قرار بود در دسترس چیزی حدود دو میلیارد کاربر قرار بگیرد.

کمتر از سه سال بعد، پروژه تعطیل شد و دارایی هایش به یک بانک آمریکایی فروخته شد. آن بانک هم بعدا کل سرمایه گذاری اش را سوخت شده اعلام کرد و خودش تعطیل شد.

این مطلب داستان همان سه سال است. اگر دنبال خرید دیم آمده اید، همین ابتدا بگوییم: چنین چیزی وجود ندارد و هرگز هم عرضه عمومی نشد. هر کس امروز به شما «توکن دیم» می فروشد، چیز دیگری در دست دارد.

لیبرا چه بود و قرار بود چه کار کند

ایده روی کاغذ ساده و جسورانه بود: یک واحد پول دیجیتال با پشتوانه سبدی از ارزهای واقعی و اوراق دولتی کوتاه مدت، که فرستادنش به آن سر دنیا به سادگی و ارزانی فرستادن یک پیامک باشد.

یعنی از همان اول قرار نبود چیزی شبیه بیت کوین باشد. نه عرضه محدودی داشت، نه قیمت شناوری، نه شبکه بی اجازه ای. یک استیبل کوین بود با ناشر مشخص، و فیسبوک هم بارها گفت هدفش سرمایه گذاری نیست، انتقال ارزش است.

در آذر ۱۳۹۹ اسمش از لیبرا به دیم تغییر کرد. دیم در لاتین یعنی «روز»، و تغییر نام تلاشی بود برای فاصله گرفتن از حاشیه هایی که نام لیبرا ساخته بود. فایده ای نداشت.

چرا دولت ها این قدر تند واکنش نشان دادند

چون این یکی با بقیه رمزارزها فرق داشت. بیت کوین در سال ۲۰۰۹ با صفر کاربر شروع کرد؛ لیبرا می خواست از روز اول با شبکه ای در ابعاد یک چهارم جمعیت زمین شروع کند.

واکنش ها هم در همین حد بود. وزیر اقتصاد وقت فرانسه گفت لیبرا نمی تواند به یک ارز حاکمیتی تبدیل شود. رئیس فدرال رزرو در برابر کنگره از «نگرانی های جدی» درباره پول شویی و ثبات مالی گفت. وزیر دارایی وقت آلمان صریح تر بود: آلمان و اروپا نمی توانند ورود ارز دیم به بازار را بپذیرند.

حرف اصلی همه شان یکی بود: انتشار پول کار دولت هاست، نه کار یک شرکت شبکه اجتماعی.

شرکا یکی یکی رفتند

پروژه قرار بود توسط انجمنی از شرکت های بزرگ اداره شود تا کنترلش تنها دست فیسبوک نباشد. آن انجمن ظرف چند روز نصف شد.

در مهر ۱۳۹۸، اول پی پال بیرون رفت. یک هفته بعد ای بی، مسترکارت، استرایپ، ویزا و مرکادو پاگو در یک روز خارج شدند و چند روز بعد بوکینگ هولدینگز هم رفت. ودافون هم دی ماه بعدش انجمن را ترک کرد و گفت ترجیح می دهد روی سرویس پرداخت موبایلی خودش تمرکز کند.

وقتی هر شرکتی که زیرساخت پرداخت داشت از پروژه پرداخت بیرون می رود، دیگر لازم نیست منتظر بیانیه رسمی بمانید.

پایان کار

در بهمن ۱۴۰۰ انجمن دیم عملیاتش را جمع کرد و دارایی هایش را به سیلورگیت کپیتال فروخت؛ رقمی حدود دویست میلیون دلار.

سال بعد سیلورگیت اعلام کرد کل این سرمایه گذاری را سوخت شده در نظر می گیرد، و در اسفند ۱۴۰۱ خود بانک هم تعطیل شد. از پروژه ای که می خواست پول جهان را عوض کند، چیزی باقی نماند.

ولی دیم بی اثر نبود

و این جالب ترین بخش ماجراست. دیم شکست خورد اما جهان را عوض کرد، فقط نه آن طور که خودش می خواست.

ترس از لیبرا بود که بانک های مرکزی را به تکاپو انداخت. پروژه های ارز دیجیتال بانک مرکزی که تا آن موقع در حد مقاله پژوهشی بودند، ناگهان بودجه و اولویت گرفتند. آنچه امروز به اسم رمز ریال و ارز دیجیتال بانک مرکزی می شناسیم، از دل همین موج بیرون آمد.

نکته دوم اینکه جای خالی دیم را کسی پر کرد: استیبل کوین های دلاری. همان کاری که لیبرا وعده اش را می داد، یعنی انتقال ارزش دلاری روی ریل بلاکچین، عملا به دست تتر و چند رقیبش افتاد. با این تفاوت که آن ها بی سروصدا و بدون اعلام رسمی به دنیا این کار را کردند.

درس ماجرا این است: در پرداخت، مانع اصلی فناوری نیست. مجوز است.

برای کاربر ایرانی چه معنایی داشت

صادقانه اش این است که حتی اگر دیم راه می افتاد، به احتمال زیاد به کار شما نمی آمد.

پروژه ای با آن حجم فشار نظارتی، ناچار بود سخت گیرانه ترین قواعد احراز هویت و تحریم را اجرا کند. یعنی همان دیواری که امروز جلوی کاربر ایرانی در پی پال و بقیه هست، آنجا هم بود. وعده «پرداخت برای همه» در عمل یعنی پرداخت برای همه کسانی که از فیلتر عبور کنند.

چیزی که واقعا کار کرد، ابزارهای بی نامی بودند که کسی برایشان کنفرانس نگرفت: کدهای ووچر و استیبل کوین ها. اگر امروز دنبال همان کاری هستید که لیبرا وعده اش را می داد، مسیرش امروز کد دلاری یو ووچر برای همین کار است، یا تتر برای نگهداری ارزش دلاری. مقایسه گزینه ها هم در راهنمای ووچرها و مقصد هرکدام آمده.

سوال های پرتکرار