حباب سکه و طلا؛ چرا قیمت طلای ایران با اونس جهانی جور نیست

نویسنده تیم محتوای دیجی دلار

بازبینی کارشناسان بازار دیجی دلار تأیید شده

به روزرسانی: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ ۹ دقیقه مطالعه

۱بازدید ۰پسند ۰اشتراک

دارای مجوزهای رسمی انتشار: ۲۷ مرداد ۱۴۰۵

یک کار ساده بکنید. قیمت اونس جهانی طلا را بردارید، تقسیم بر ۳۱.۱ کنید تا قیمت هر گرم دلاری در بیاید، ضرب در نرخ دلار بازار آزاد کنید و بعد نتیجه را با قیمت گرم طلای ۱۸ عیار در بازار تهران مقایسه کنید. عدد جور در نمی آید. هیچ وقت هم جور در نیامده. اختلاف را در ایران «حباب» می نامیم و بیشتر آدم ها فکر می کنند حباب یعنی گران فروشی مغازه دار. این طور نیست.

حباب یک عدد است که سه چیز کاملا متفاوت را در خودش پنهان کرده. تا وقتی این سه را از هم جدا نکنید، هر تصمیمی درباره طلا در ایران روی حدس بنا شده است. این تحلیل همان تفکیک است.

لایه اول: قیمت طلای ایران از چه ساخته می شود

قیمت هر گرم طلا در بازار داخلی سه ضرب پشت سر هم است.

اول اونس جهانی. این عدد در لندن و نیویورک ساخته می شود و به سیاست بانک مرکزی آمریکا، خرید طلای بانک های مرکزی و شرایط ژئوپلیتیک واکنش نشان می دهد. هیچ اتفاقی در بازار ایران روی آن اثر ندارد.

دوم نرخ دلار بازار آزاد. این عدد کاملا داخلی است و با تحریم، بودجه، انتظارات و گاهی یک خبر نیم خطی جابه جا می شود.

سوم حباب. یعنی مابه التفاوت قیمت واقعی بازار با حاصل ضرب دو عدد بالا. این جزء سوم است که همه دعواها سرش است و کمترین توضیح هم درباره اش داده می شود.

نکته ای که معمولا گفته نمی شود: این سه متغیر می توانند خلاف هم حرکت کنند. اونس می تواند ده درصد بریزد و قیمت تومانی طلا در همان هفته بالا برود، چون دلار بیشتر از ده درصد رفته بالا. کسی که فقط نمودار تومانی را نگاه می کند، فکر می کند طلا در حال رشد است. در حالی که طلا در حال ریزش بوده و ریال سریع تر ریخته.

حباب دقیقا چیست و چرا سکه بیشتر از طلای آب شده حباب دارد

حباب سه چیز را با هم در یک عدد جمع می کند.

• کمیابی فیزیکی. ضرب سکه محدود است و عرضه اش به سرعت تقاضا کش نمی آید. وقتی تقاضا بالا می رود، چیزی که بالا می رود قیمت همان مقدار طلا نیست؛ قیمت دسترسی به آن است.
• انتظارات تورمی. کسی که سکه می خرد اغلب طلا نمی خرد، از ریال فرار می کند. حباب سکه در عمل قیمتی است که بازار برای «بیمه در برابر ریال» می پردازد.
• کارکرد معاملاتی. سکه شمارش پذیر است، استاندارد است، در گاوصندوق جا می شود و بدون کارشناسی قابل معامله است. طلای آب شده این ویژگی ها را ندارد و باید وزن و عیارش سنجیده شود.

به همین دلیل ترتیب حباب تقریبا همیشه ثابت است: ربع سکه بیشترین حباب را دارد، بعد نیم سکه، بعد سکه امامی و کمترین حباب مال طلای آب شده است. هر چه واحد کوچک تر باشد، سهم «کارکرد» از قیمت بیشتر می شود و سهم خود فلز کمتر.

این یعنی خریدار ربع سکه بابت هر گرم طلا بیشتر از خریدار طلای آب شده پول می دهد. در ازایش نقدشوندگی و سهولت می گیرد. معامله بدی نیست، ولی باید بدانید معامله است.

لایه دوم: نمودار چه می گوید و چه نمی گوید

اینجا باید یک هشدار جدی داد. نمودار تومانی طلا و سکه برای تحلیل تکنیکال ابزار خوبی نیست، چون دو متغیر مستقل را روی یک خط ادغام کرده. الگویی که روی نمودار تومانی سکه می بینید ممکن است هیچ ربطی به طلا نداشته باشد و صرفا تصویر رفتار دلار باشد.

اگر واقعا می خواهید روند طلا را ببینید، باید سه نمودار جدا نگاه کنید: اونس دلاری، نرخ دلار، و درصد حباب. سومی مهم ترین است و کمتر از همه دیده می شود. درصد حباب یک بازه تاریخی دارد و وقتی به سقف آن بازه نزدیک می شود، یعنی بخش بزرگی از پولی که می پردازید بابت طلا نیست.

حباب خاصیتی دارد که قیمت طلا ندارد: بازگشت به میانگین. اونس می تواند سال ها در یک جهت برود. حباب نمی تواند، چون سقفی دارد که فراتر از آن کسی حاضر نیست بابت یک قطعه فلز استاندارد پول بدهد. پس ریسک خرید در اوج حباب با ریسک خرید در اوج قیمت اونس از جنس متفاوتی است.

و یک واقعیت که در بازار داخلی گم شد: اونس جهانی در بهمن ۱۴۰۴ سقف تاریخی خودش را ثبت کرد و بعد از آن وارد اصلاح شد. تا مرداد ۱۴۰۵ هنوز به آن سقف برنگشته بود، هرچند نسبت به سال قبلش رشد قابل توجهی داشت. حالا از خودتان بپرسید: چند نفر از کسانی که در ایران طلا دارند، از این ریزش خبر دارند؟ تقریبا هیچ کس، چون نمودار تومانی آن را نشان نداد.

لایه سوم: متغیر ایران

این بخشی است که هیچ تحلیل ترجمه شده ای ندارد و تنها دلیل نوشتن این مطلب است.

در ایران طلا فقط یک کالای سرمایه ای نیست؛ یک ابزار پس انداز عمومی است. خانواده ای که سکه می خرد، معمولا تحلیل اونس نمی کند. دارد ریال را از دست خودش خارج می کند. به همین دلیل تقاضای طلا در ایران بیشتر از آنکه تابع قیمت جهانی باشد، تابع بی اعتمادی به ریال است.

نتیجه عملی اش دو چیز است. اول اینکه حباب در ایران معمولا وقتی باد می کند که خبر بد اقتصادی یا سیاسی می آید، نه وقتی اونس بالا می رود. دوم اینکه بازار طلای ایران در روزهای پرالتهاب دچار کمبود عرضه می شود و اختلاف قیمت خرید و فروش پهن می شود؛ یعنی دقیقا وقتی همه می خواهند بخرند، بدترین نرخ را می گیرند.

متغیر دیگری هم هست که کمتر گفته می شود: تقویم. نزدیک عید و فصل ازدواج، تقاضای مصرفی طلای زینتی بالا می رود و این با تقاضای سرمایه ای قاطی می شود. اجرت ساخت و مالیات بر ارزش افزوده هم روی طلای زینتی سوار است و ربطی به قیمت فلز ندارد. کسی که برای سرمایه گذاری طلای زینتی می خرد، عملا دو بار حباب می پردازد.

توکن طلا کجای این تصویر می نشیند

حالا برگردیم به آن سه متغیر. یک توکن با پشتوانه یک اونس طلای استاندارد لندن متغیر سوم را از معادله حذف می کند. هر واحد پکس گلد معادل یک اونس تروی طلای Good Delivery است که در خزانه های عضو LBMA در لندن نگهداری می شود، و قیمتش روی اونس جهانی می نشیند. حباب داخلی روی آن سوار نمی شود، چون بازارش داخلی نیست.

چند نکته که پکسوس خودش اعلام کرده و قابل بررسی است: شرکت پکسوس یک تراست تحت نظارت نهاد ناظر بانکی آمریکا است، گزارش پشتوانه را ماهانه منتشر می کند، و ابزاری دارد که با وارد کردن آدرس کیف پول، شماره سریال و وزن شمشی که پشت توکن شماست را نشان می دهد. هزینه نگهداری و کارمزد انتقال روی زنجیره هم صفر اعلام شده. این سطح از قابل رهگیری بودن را هیچ سکه ای در هیچ گاوصندوقی ندارد.

در سمت دیگر، توکن دیگری هم هست که همین کار را می کند و در ایران شناخته شده تر است. مقایسه دقیق این دو را در تفاوت پکس گلد و تتر گلد باز کرده ایم؛ خلاصه اش این است که تفاوت اصلی در قیمت نیست، در شبکه و شرایط بازخرید است.

کجا این مسیر ضعف دارد

بی تعارف بگویم، چون بقیه نمی گویند.

توکن طلا به در خانه شما تحویل نمی شود. اگر هدفتان داشتن فلز فیزیکی در دسترس است، این ابزار جواب نمی دهد و بحث تمام است. بازخرید فیزیکی هم عملا برای مقادیر بزرگ و در خارج از ایران معنی دارد، نه برای کسی که یک اونس دارد.

دوم اینکه اگر حباب داخلی روزی خالی شود، دارنده سکه ضرر می کند و دارنده توکن نه. اما عکسش هم درست است: اگر حباب باد کند، سکه سود می دهد و توکن جا می ماند. حذف حباب یک تصمیم است، نه یک مزیت مطلق.

سوم اینکه شما به ریسک نگهداری روی زنجیره و ریسک صادرکننده اضافه می شوید. و یک لایه دیگر هم هست که کمتر به آن فکر می شود: پلتفرمی که از آن می خرید. پیش از سپردن مبلغ قابل توجه، مجوزها و مستندات قابل راستی آزمایی هر سرویسی را ببینید؛ ما هم مال خودمان را همان جا گذاشته ایم. کلید کیف پول را گم کنید، طلا رفته. این ریسک در گاوصندوق خانه شکل دیگری دارد ولی صفر نیست؛ فقط جنسش فرق می کند.

و چهارم، مسیر ورود. برای خریدن این توکن باید یا ریال را به یک پلتفرم بسپارید یا از یک ابزار دلاری استفاده کنید. برای کسی که درآمد ارزی دارد، مسیر دوم مستقیم تر است: کدهای دلاری که بدون حساب بانکی خارجی خرج می شوند و بعد تبدیل به توکن. برای کسی که ریال دارد، مسیر اول ساده تر است. اگر درآمدتان ارزی است و کد دلاری یوتوپیا با نرخ همان دقیقه در دست دارید، عبور دادن پول از ریال فقط یک اسپرد اضافه به شما تحمیل می کند.

پس بالاخره کدام؟

موضع ما روشن است و آن را پنهان نمی کنیم.

اگر هدف شما نگه داشتن ارزش پول در برابر تورم ریالی است و قصد ندارید فلز را در دست بگیرید، پرداختن حباب یک هزینه اضافه است که چیزی به شما نمی دهد. اگر هدف شما داشتن دارایی فیزیکی در دسترس، قابل فروش در بازار محلی و مستقل از هر زیرساخت دیجیتالی است، حباب هزینه همان دسترسی است و منطقی است بپردازید.

اگر هنوز مطمئن نیستید کدام شکل از طلای دیجیتال به کارتان می آید، چهار روش طلای دیجیتال در ایران را ببینید؛ و اگر با درآمد دلاری کار می کنید، انتخاب دارایی از روی کاری که باید بکند نقطه شروع بهتری است.

چیزی که منطقی نیست، خرید طلای زینتی به قصد سرمایه گذاری است. آنجا اجرت ساخت و مالیات را هم روی حباب سوار کرده اید و روز فروش هیچ کدامش برنمی گردد.

سوال های پرتکرار

مطالب مرتبط

تحلیل قیمت ووچر و بازار دلار تتری؛ یک سال نوسان و آنچه از آن می آموزیم۱۶ مرداد ۱۴۰۵شمارش معکوس آلپن گلو؛ سولانا سریع تر نمی شود، نهایی تر می شود۲۶ مرداد ۱۴۰۵هارد فورک دایکسترا قفل شد؛ کاردانو چه چیزی را کنار گذاشت۲۵ مرداد ۱۴۰۵